JavaScript dimatikan dalam pelayar anda. Pilihan interaktif memerlukan JavaScript; penerangan umum sembilan bahagian dan glosari dipaparkan di bawah.
Panduan Mahkamah Syariah: Tuntutan Nafkah Anak
Fahami proses. Satu langkah pada satu masa. Panduan tuntutan nafkah anak di Mahkamah Syariah.
Susunan pembelajaran, bukan urutan wajib bagi setiap kes.
Bahagian 1: Fahami tuntutan
Apa berlaku
Bapa bertanggungjawab menanggung nafkah anaknya, sama ada anak itu dalam jagaannya atau dalam jagaan orang lain. Nafkah merangkumi tempat tinggal, pakaian, makanan, rawatan perubatan dan pendidikan yang munasabah mengikut kemampuan dan taraf hidupnya, sama ada disediakan sendiri atau dengan membayar kosnya. Tuntutan boleh dibuat sama ada ibu bapa masih berkahwin atau sudah bercerai. Mahkamah menilai terutamanya kemampuan dan keperluan pihak-pihak, dengan mengambil kira kadar nafkah berbanding pendapatan bapa. Tiada jumlah atau peratus gaji yang tetap.
Apa saya perlu buat
Tuntutan nafkah anak ialah tuntutan mal yang dimulakan dengan saman, bukan permohonan. Orang yang menuntut, biasanya ibu atau penjaga anak, dipanggil plaintif; bapa dipanggil defendan. Mahkamah boleh memerintahkan nafkah anak antara lain jika bapa enggan atau cuai menyediakan nafkah yang munasabah, meninggalkan isteri yang menjaga anak, semasa prosiding perkahwinan masih berjalan, semasa atau selepas perintah jagaan anak dibuat, atau ketika poligami dibenarkan. Bayaran boleh diarahkan kepada orang yang menjaga anak.
Apa saya perlu sediakan
Sediakan pecahan perbelanjaan bulanan bagi setiap anak dan maklumat pendapatan bapa yang anda ketahui secara sah. Jangan hanya memilih satu angka tanpa penjelasan.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Sediakan saman dan pernyataan tuntutan, kemudian daftarkan tuntutan di Mahkamah Syariah. Jika anak memerlukan nafkah segera sementara kes berjalan, permohonan nafkah interim boleh dibuat secara berasingan.
Bahagian 2: Sediakan saman dan pernyataan tuntutan
Apa berlaku
Tuntutan nafkah anak dimulakan dengan saman yang disertakan pernyataan tuntutan.
Apa saya perlu buat
Pernyataan tuntutan mesti ditandatangani oleh anda atau Peguam Syarie anda. Ia mesti mengandungi: (1) fakta dalam perenggan bernombor, contohnya perkahwinan, butiran anak, siapa yang menjaga anak dan nafkah yang tidak disediakan; (2) butiran tuntutan, iaitu jumlah bagi setiap anak berserta pecahannya; dan (3) perintah yang dipohon. Tulis dalam Bahasa Melayu. Terjemahan diperlukan jika pihak lain tidak memahami Bahasa Melayu.
Apa saya perlu sediakan
Tiga salinan saman dan pernyataan tuntutan yang bertaip, serta satu salinan tambahan bagi setiap defendan tambahan. Sediakan juga dokumen dalam senarai semak: kad pengenalan, surat nikah atau cerai, sijil kelahiran anak dan slip gaji bapa jika ada. Jika dokumen tertentu tiada, jelaskan kepada pendaftar atau peguam; jangan isi maklumat rekaan.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Bawa dokumen asal dan salinan ke kaunter Mahkamah Syariah untuk didaftarkan.
Bahagian 3: Daftar tuntutan di mahkamah
Apa berlaku
Pendaftar memeriksa saman. Jika bentuknya sempurna dan fi telah dibayar, saman diberi nombor, dimeterai, ditandatangani dan dikeluarkan. Jika tidak sempurna, pendaftar boleh menolak saman atau meminta ia dipinda. Mahkamah Syariah mendengar tuntutan nafkah jika semua pihak beragama Islam. Mahkamah Rendah Syariah mendengar tuntutan yang berada dalam had nilai bidang kuasanya. Tuntutan yang melebihi had itu didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah.
Apa saya perlu buat
Daftarkan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah, sama ada sendiri sebagai plaintif atau melalui Peguam Syarie yang telah dilantik dengan wakalah. Catat nombor kes, mahkamah, hari kehadiran atau tarikh sebutan, dan tarikh Sulh jika diberikan. Tanya pendaftar cara jumlah tuntutan nafkah bulanan dikira untuk menentukan mahkamah.
Apa saya perlu sediakan
Semua dokumen dalam senarai semak, borang pendaftaran (salinan asal) dan dokumen asal untuk disemak. Fi dikenakan bagi pendaftaran dan urusan tertentu. Kadarnya boleh berubah dari semasa ke semasa, jadi rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar terkini. Jika anda diwakili, pelantikan Peguam Syarie (wakalah) perlu difailkan.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Saman yang telah dikeluarkan perlu disampaikan kepada defendan. Kes nafkah anak lazimnya dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran. Ikut tarikh dan arahan yang diberikan.
Bahagian 4: Sampaikan saman kepada defendan
Apa berlaku
Saman mesti diserahkan sendiri kepada defendan (penyampaian ke diri), sama ada oleh pegawai mahkamah atau oleh orang lain. Saman perlu disampaikan sekurang-kurangnya tujuh hari genap sebelum hari kehadiran, melainkan mahkamah memerintahkan selainnya. Saman sah untuk disampaikan selama 12 bulan dari tarikh ia dikeluarkan, dan tempoh itu boleh dilanjutkan melalui permohonan kepada mahkamah. Mendaftar kes tidak bermakna saman sudah disampaikan.
Apa saya perlu buat
Tentukan sama ada penyampaian dibuat oleh mahkamah (fi penyampaian dikenakan) atau oleh orang yang anda minta. Orang yang menyampaikan saman perlu membuat afidavit penyampaian sebagai bukti. Jika defendan enggan menerima saman, saman boleh ditinggalkan berhampirannya selepas perhatiannya ditarik kepada dokumen itu. Keengganan defendan menandatangani akuan terima tidak menjadikan penyampaian tidak sah.
Apa saya perlu sediakan
Alamat rumah dan tempat kerja defendan yang diketahui, serta rekod setiap cubaan penyampaian: tarikh, masa, tempat dan apa yang berlaku. Menghantar saman melalui WhatsApp atau e-mel bukan cara penyampaian yang diperuntukkan dalam Akta.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Hadir pada hari kehadiran. Jika defendan tidak dapat ditemui, atau berada di luar bidang kuasa mahkamah, permohonan kepada mahkamah diperlukan. Notis Sulh ialah dokumen yang berbeza daripada saman.
Bahagian 5: Bincang penyelesaian dalam Majlis Sulh
Apa berlaku
Majlis Sulh ialah sesi perbincangan antara plaintif dan defendan yang dipengerusikan oleh Pendaftar atau pegawai yang dilantik oleh Ketua Hakim Syarie. Selepas menerima saman, pendaftar menetapkan tarikh Sulh secepat mungkin dan menyampaikan notisnya kepada pihak-pihak. Tarikh perbicaraan tidak ditetapkan dalam tempoh tiga bulan dari penerimaan saman.
Apa saya perlu buat
Hadir sendiri pada tarikh dalam notis Sulh. Peguam Syarie tidak boleh mewakili anda dalam Majlis Sulh, dan orang lain hanya boleh mewakili anda dengan kebenaran Pengerusi. Tidak hadir tanpa sebab yang munasabah dikira sebagai penghinaan mahkamah. Terangkan keperluan anak dan jumlah yang diminta. Jika persetujuan dicapai, sepenuhnya atau sebahagiannya, Pengerusi menyediakan draf perjanjian untuk disahkan dan ditandatangani. Baca setiap terma sebelum menandatangani. Keputusan yang dibuat dengan persetujuan tidak boleh dirayu kemudian.
Apa saya perlu sediakan
Bawa pecahan perbelanjaan, cadangan bayaran yang boleh diterangkan, dan dokumen sokongan. Pengerusi boleh mengambil keterangan dan menerima dokumen. Tiada kos dikenakan bagi Majlis Sulh.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Draf perjanjian yang ditandatangani dihantar kepada mahkamah untuk direkodkan sebagai penghakiman persetujuan. Jika tiada penyelesaian, Pengerusi melaporkannya kepada mahkamah secara bertulis, dan mahkamah menetapkan tarikh pendengaran. Tiada persetujuan tidak bermakna tuntutan anda kalah.
Bahagian 6: Sebutan dan persediaan kes
Apa berlaku
Sebutan ialah sesi ringkas di hadapan Hakim atau Pendaftar untuk menyemak kedudukan kes dan memberi arahan. Defendan yang mempertikaikan tuntutan boleh menyerahkan pembelaan secara bertulis sebelum hari kehadiran, atau hadir dan mempertikaikan tuntutan. Selepas itu, mahkamah boleh mengarahkan pembelaan diserahkan dalam tempoh yang ditetapkan. Defendan juga boleh membuat tuntutan balas.
Apa saya perlu buat
Hadir pada setiap tarikh sebutan. Patuhi arahan mahkamah tentang pembelaan, jawapan kepada pembelaan (jika dibenarkan), dokumen dan saksi. Jika saksi enggan hadir, atau dokumen dipegang orang lain, anda boleh meminta mahkamah mengeluarkan sepina.
Apa saya perlu sediakan
Semak pembelaan defendan dan kenal pasti fakta yang dipertikaikan. Susun dokumen sokongan mengikut isu. Jika dokumen pendapatan defendan diperlukan, minta arahan mahkamah atau sepina; jangan dapatkan dokumen secara tidak sah.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Mahkamah menetapkan tarikh perbicaraan, atau kes boleh selesai melalui persetujuan. Lebih daripada satu sebutan mungkin diadakan.
Bahagian 7: Perbicaraan kes
Apa berlaku
Perbicaraan tuntutan yang dimulakan dengan saman didengar di mahkamah terbuka, kecuali mahkamah memerintahkan pendengaran tertutup. Plaintif membuka kes dan mengemukakan keterangan terlebih dahulu. Setiap saksi disoal oleh pihak yang memanggilnya (pemeriksaan utama), kemudian oleh pihak lawan (pemeriksaan balas), dan boleh disoal semula (pemeriksaan semula). Selepas itu, defendan memilih sama ada mahu mengemukakan keterangan atau berhujah bahawa tiada kes untuk dijawab.
Apa saya perlu buat
Hadir sendiri walaupun anda diwakili Peguam Syarie, melainkan mahkamah membenarkan selainnya. Beri keterangan dengan benar dan terangkan asas setiap perbelanjaan anak. Jika defendan tidak mengemukakan keterangan dan berhujah tiada kes untuk dijawab, mahkamah akan memerintahkan defendan bersumpah menafikan tuntutan. Jika defendan enggan bersumpah, mahkamah boleh membenarkan tuntutan selepas plaintif bersumpah mengakui kebenaran tuntutannya.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal dan salinan yang diarahkan, saksi (atau sepina bagi saksi) dan ringkasan perbelanjaan anak. Dokumen yang diterima sebagai keterangan akan ditanda sebagai ekshibit.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Selepas keterangan, pihak-pihak membuat penghujahan secara lisan atau bertulis mengikut arahan hakim. Perbicaraan boleh ditangguhkan ke tarikh lain, dan keputusan tidak semestinya diberikan pada hari yang sama.
Bahagian 8: Fahami keputusan mahkamah
Apa berlaku
Hakim menyampaikan penghakiman bertulis dan mengumumkannya di mahkamah. Mahkamah boleh membenarkan tuntutan sepenuhnya, membenarkan sebahagiannya atau menolaknya. Terma perintah ditetapkan oleh mahkamah, dan jumlah yang diminta tidak semestinya menjadi jumlah yang diperintahkan.
Apa saya perlu buat
Dapatkan salinan perintah (perintah bersih) daripada mahkamah dan semak butirannya. Jika anda tidak berpuas hati dengan keputusan, notis rayuan mesti difailkan dalam masa 14 hari dari hari keputusan diumumkan. Dapatkan nasihat segera; jangan tunggu salinan penghakiman.
Apa saya perlu sediakan
Semak jumlah bagi setiap anak, penerima bayaran, tarikh mula, jadual bayaran, bayaran tambahan serta apa-apa syarat dalam perintah.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Bagi keputusan nafkah anak di Mahkamah Rendah Syariah, pihak yang tidak berpuas hati boleh merayu ke Mahkamah Tinggi Syariah, kecuali terhadap keputusan yang dibuat dengan persetujuan. Keputusan Mahkamah Tinggi Syariah pula boleh dirayu ke Mahkamah Rayuan Syariah. Memfailkan rayuan tidak menggantung perintah: bayaran tetap perlu dibuat, melainkan mahkamah memerintahkan penggantungan.
Bahagian 9: Selepas perintah nafkah dibuat
Apa berlaku
Perintah mahkamah mengikat dan perlu dipatuhi mengikut termanya. Mendapat perintah dan memastikan bayaran dibuat ialah dua urusan yang berbeza.
Apa saya perlu buat
Simpan salinan perintah, serta rekod tarikh dan jumlah setiap bayaran yang diterima. Bezakan apa yang sepatutnya dibayar dengan apa yang benar-benar diterima.
Apa saya perlu sediakan
Sediakan rekod bayaran dan dokumen berkaitan jika anda hendak mendapatkan nasihat tentang tunggakan, penguatkuasaan atau perubahan perintah.
Perkara penting — Apa berlaku selepas ini
Jika bayaran tidak dibuat, tunggakan boleh dituntut dan perintah boleh dikuatkuasakan. Jika keadaan berubah, permohonan untuk mengubah perintah boleh dibuat. Pilih keadaan anda di bawah.
Panduan Mahkamah Syariah: Hadanah dan Penjagaan Anak
1. Bagaimana mahkamah menilai siapa menjaga anak?
Apa berlaku
Ibu paling berhak menjaga anak kecilnya, sama ada semasa perkahwinan atau selepas perceraian, dengan syarat dia berkelayakan. Kebajikan anak ialah pertimbangan utama. Mahkamah juga mengambil kira kehendak ibu bapa, dan kehendak anak yang sudah boleh memberi pendapat sendiri. Terdapat anggapan bahawa anak kecil lebih baik bersama ibunya, tetapi anggapan itu boleh dipatahkan.
Apa saya perlu buat
Penjaga mesti beragama Islam, sempurna akal, berumur sesuai untuk memberi jagaan dan kasih sayang, berakhlak baik mengikut Islam, dan tinggal di tempat yang selamat bagi anak dari segi akhlak dan fizikal. Tumpukan pada asuhan, keselamatan, kestabilan serta keperluan setiap anak.
Apa saya perlu sediakan
Fakta penjagaan dan dokumen hubungan keluarga.
Perkara penting
Keutamaan ibu bukan keputusan automatik. Jika mahkamah mendapati ibu tidak berkelayakan, hak jagaan berpindah mengikut susunan dalam undang-undang (nenek sebelah ibu, kemudian bapa, dan seterusnya), dengan syarat tidak menjejaskan kebajikan anak. Perkahwinan semula ibu hanya menggugurkan hak jagaan jika dia berkahwin dengan lelaki yang bukan mahram anak dan jagaannya menjejaskan kebajikan anak; hak itu kembali jika perkahwinan tersebut dibubarkan.
2. Fahami tuntutan utama
Apa berlaku
Tuntutan hadanah meminta Mahkamah Tinggi Syariah menentukan siapa yang menjaga anak, termasuk hak lawatan dan bermalam, serta syarat yang sesuai. Perceraian bukan syarat wajib untuk isu jagaan dibawa ke mahkamah.
Apa saya perlu buat
Susun fakta tentang kehidupan anak dan nyatakan perintah yang diminta.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen keluarga, keadaan jagaan semasa dan maklumat yang menyokong keperluan anak.
Perkara penting
Tuntutan utama lazimnya melalui saman dan pernyataan tuntutan. Ia berbeza daripada permohonan interim.
3. Perintah jagaan sementara
Apa berlaku
Sementara tuntutan utama belum diputuskan, Mahkamah Tinggi Syariah boleh membuat perintah jagaan sementara (interim hadanah) jika keadaan memerlukannya. Perintah ini berkuat kuasa serta-merta dan kekal sehingga mahkamah membuat keputusan dalam kes itu.
Apa saya perlu buat
Terangkan keperluan sebenar, aturan sementara yang dipohon dan sama ada kes induk telah difailkan.
Apa saya perlu sediakan
Notis permohonan, afidavit, ekshibit dan dokumen sokongan yang berkenaan.
Perkara penting
Permohonan sebelum kes induk difailkan hanya dibenarkan dalam keadaan segera, iaitu apabila campur tangan segera mahkamah perlu demi keadilan atau untuk melindungi pemohon atau anak. Perintah interim tidak semestinya dipohon secara ex parte.
4. Majlis Sulh: bincangkan aturan untuk anak
Apa berlaku
Majlis Sulh dipengerusikan oleh Pendaftar atau pegawai yang dilantik oleh Ketua Hakim Syarie. Selepas menerima saman, pendaftar menetapkan tarikh Sulh secepat mungkin dan menyampaikan notisnya kepada pihak-pihak. Tarikh perbicaraan tidak ditetapkan dalam tempoh tiga bulan dari penerimaan saman. Persetujuan hendaklah sukarela dan jelas.
Apa saya perlu buat
Hadir sendiri pada tarikh dalam notis Sulh. Peguam Syarie tidak boleh mewakili anda dalam Majlis Sulh, dan orang lain hanya boleh mewakili anda dengan kebenaran Pengerusi. Tidak hadir tanpa sebab yang munasabah dikira sebagai penghinaan mahkamah. Sediakan cadangan jagaan, lawatan, cuti dan serahan anak, dan maklumkan kepada Pengerusi jika ada ancaman atau tekanan.
Apa saya perlu sediakan
Cadangan aturan dan isu yang masih dipertikaikan.
Perkara penting
Pengerusi membantu pihak-pihak mencapai penyelesaian dan memberi setiap pihak peluang didengar. Tiada kos dikenakan bagi Majlis Sulh. Perintah interim segera secara ex parte tidak perlu menunggu Sulh. Ketidaksetujuan bukan dengan sendirinya bukti ibu atau bapa tidak baik.
5. Sebutan dan pengurusan kes
Apa berlaku
Mahkamah menyemak perkara seperti penyampaian, pliding, isu dipertikaikan, dokumen dan persediaan perbicaraan.
Apa saya perlu buat
Patuhi arahan khusus serta tarikh pemfailan. Maklumkan awal jika ada kesukaran dokumen, bahasa, akses atau kehadiran.
Apa saya perlu sediakan
Senarai saksi, dokumen sokongan dan isu yang memerlukan keputusan.
Perkara penting
Arahan mahkamah tentang ikatan dokumen dan penyata keterangan hanya terpakai dalam keadaan tertentu, iaitu kes saman yang kedua-dua pihaknya diwakili peguam dan bukan perbicaraan sebelah pihak. Ikut arahan khusus yang diberikan dalam kes anda.
6. Baca perintah satu persatu
Apa berlaku
Perintah menentukan hak, kewajipan dan syarat yang perlu dipatuhi oleh pihak-pihak.
Apa saya perlu buat
Semak siapa menjaga anak, jadual lawatan, waktu serahan, syarat perjalanan serta apa-apa tempoh. Pastikan salinan dan penyampaian diuruskan.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah yang lengkap serta rekod pematuhan.
Perkara penting
Jika ayat perintah tidak jelas, dapatkan penjelasan atau permohonan yang sesuai. Jangan menggantikan terma mahkamah dengan andaian sendiri.
7. Perintah tidak dipatuhi
Apa berlaku
Langkah penguatkuasaan bergantung pada terma perintah dan jenis pelanggaran.
Apa saya perlu buat
Simpan rekod tarikh, apa yang berlaku dan usaha pematuhan yang selamat. Dapatkan semakan sebelum memohon tindakan mahkamah.
Apa saya perlu sediakan
Perintah, bukti penyampaian dan bukti pelanggaran.
Perkara penting
Jangan cuba mengambil anak secara paksa. Pemenjaraan atau pertukaran jagaan bukan akibat automatik daripada satu dakwaan.
8. Mengubah atau membatalkan perintah jagaan
Apa berlaku
Mahkamah boleh mengubah atau membatalkan perintah jagaan atas permohonan orang yang berkepentingan. Syaratnya, perintah itu berasaskan salah nyataan atau kesilapan fakta, atau telah berlaku perubahan material dalam keadaan.
Apa saya perlu buat
Jelaskan apa yang berubah, bila berlaku dan kesannya kepada anak. Mohon melalui laluan yang sesuai; patuhi perintah yang masih berkuat kuasa.
Apa saya perlu sediakan
Perintah asal, fakta perubahan serta dokumen yang menyokongnya.
Perkara penting
Perintah yang dibuat dengan persetujuan juga boleh diubah atas alasan yang sama. Permohonan mengubah perintah hadanah didaftarkan sebagai kes tersendiri. Ia bukan rayuan, dan keputusan tidak dijamin.
9. Hadanah berbeza daripada penjagaan diri dan harta
Apa berlaku
Hadanah ialah jagaan dan asuhan harian anak. Penjagaan diri dan harta anak (perwalian) ialah perkara berbeza. Bapa ialah penjaga utama diri dan harta anaknya. Jika bapa meninggal dunia, penjagaan itu berpindah kepada datuk sebelah bapa, kemudian wasi yang dilantik melalui wasiat bapa, dan seterusnya mengikut susunan dalam undang-undang. Bagi tujuan ini, anak dianggap belum dewasa sehingga berumur 18 tahun.
Apa saya perlu buat
Kenal pasti keputusan atau urusan yang benar-benar memerlukan kuasa penjaga.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen keluarga, perintah, dokumen harta atau urusan yang memerlukan kuasa tersebut.
Perkara penting
Bapa ialah penjaga utama diri dan harta anaknya walaupun hadanah (jagaan) berada pada orang lain. Kedudukan ini dibaca bersama kuasa mahkamah dan syarat perintah; ia bukan kuasa veto automatik dalam semua urusan.
Panduan Mahkamah Syariah: Pengesahan Lafaz Cerai di Luar Mahkamah
1. Kewajipan suami: laporkan kepada Mahkamah dalam tujuh hari
Apa berlaku
Suami yang melafazkan talak di luar mahkamah tanpa kebenaran mahkamah wajib melaporkannya kepada Mahkamah Syariah dalam tempoh tujuh hari dari tarikh lafaz. Mahkamah kemudian menyiasat sama ada talak itu sah mengikut Hukum Syarak.
Apa saya perlu buat
Pergi ke kaunter Mahkamah Syariah secepat mungkin dan failkan Tuntutan Pengesahan Lafaz Cerai. Catat kata-kata sebenar yang anda lafazkan, tarikh, masa, tempat dan siapa yang hadir.
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan, sijil nikah dan catatan butiran lafaz. Lihat senarai persediaan.
Perkara penting
Melafazkan talak di luar mahkamah tanpa kebenaran mahkamah ialah suatu kesalahan (Akta 303 s. 124). Gagal melapor apabila diwajibkan juga suatu kesalahan (s. 125). Hukuman maksimum bagi setiap kesalahan ialah denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya.
2. Jika anda isteri yang diceraikan
Apa berlaku
Undang-undang meletakkan kewajipan melapor kepada suami (Akta 303 s. 55A(1)). Jika suami enggan atau tidak melapor, isteri boleh, dan perlu, memfailkan tuntutan pengesahan lafaz cerai di Mahkamah Syariah supaya lafaz itu disiasat dan status perkahwinannya dipastikan.
Apa saya perlu buat
Pergi ke kaunter Mahkamah Syariah dan nyatakan bahawa anda mahu memfailkan Tuntutan Pengesahan Lafaz Cerai. Catat kata-kata yang dilafazkan, tarikh, masa, tempat dan siapa yang mendengar. Simpan mesej atau surat jika cerai dilafazkan secara bertulis.
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan, sijil nikah, catatan butiran lafaz, bukti bertulis (jika ada) dan maklumat saksi.
Perkara penting
Sebelum boleh berkahwin dengan lelaki lain, seorang janda perlu mengemukakan sijil cerai atau salinan catatan daftar cerai (Akta 303 s. 14(2)(b)), dan tempoh iddahnya mesti sudah tamat (s. 14(2)(a)).
3. Kata-kata jelas dan kata-kata kiasan
Apa berlaku
Kata-kata cerai terbahagi kepada dua. Kata-kata jelas (sarih), seperti 'aku ceraikan engkau' atau 'aku talak engkau', terang maksudnya cerai. Kata-kata kiasan (kinayah), seperti 'baliklah ke rumah mak engkau', boleh membawa maksud lain.
Apa saya perlu buat
Jika kata-kata yang digunakan ialah kiasan, nyatakan dengan jujur apakah niat suami ketika itu. Niat suami penting bagi kata-kata kiasan. Lafaz secara bertulis, termasuk mesej, juga dikira kiasan.
Apa saya perlu sediakan
Catatan kata-kata sebenar yang digunakan.
Perkara penting
Contoh di atas hanya untuk penerangan. Mahkamah yang menentukan sama ada sesuatu kata-kata itu lafaz cerai yang sah mengikut Hukum Syarak.
4. Langkah 1: Failkan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah
Apa berlaku
Tuntutan Pengesahan Lafaz Cerai difailkan di kaunter Mahkamah Syariah, sama ada sendiri atau melalui Peguam Syarie. Kes ini lazimnya didengar di Mahkamah Rendah Syariah. Ia didaftarkan sebagai satu tuntutan walaupun terdapat lebih daripada satu lafaz (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2015). Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan boleh mendengarnya jika perkahwinan itu didaftarkan atau diakadkan mengikut Hukum Syarak, dan suami atau isteri tinggal di Wilayah Persekutuan semasa tuntutan difailkan (Akta 303 s. 45).
Apa saya perlu buat
Sediakan saman dan pernyataan tuntutan, dan sertakan dokumen mengikut Senarai Semak Pendaftaran Kes Mal (Tuntutan Pengesahan Perceraian di Luar Mahkamah). Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa. Jika kedua-dua pihak hadir dan semua tatacara lengkap, kes boleh didengar pada hari pendaftaran itu juga (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2011).
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan suami dan isteri, sijil nikah, sijil kelahiran anak (jika ada), catatan butiran lafaz, serta bukti bertulis dan maklumat saksi (jika ada).
Perkara penting
Jika ada anak dan suami hadir, tuntutan nafkah anak hendaklah difailkan bersama dan didengar pada tarikh yang sama (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022). Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan oleh Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019). Senarai semak rasmi boleh didapati di kaunter mahkamah.
5. Langkah 3: Siasatan di hadapan Hakim Syarie
Apa berlaku
Hakim Syarie menyiasat sama ada talak yang dilafazkan itu sah mengikut Hukum Syarak (Akta 303 s. 55A(2)). Mahkamah perlu berpuas hati bahawa rukun talak dipenuhi: suami ialah suami yang sah, baligh, berakal dan melafazkan talak dengan rela tanpa paksaan; isteri ialah isteri yang sah atau masih dalam iddah raj'i, dan jika suami mempunyai lebih daripada seorang isteri, isteri mana yang diceraikan (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2021, perenggan 2–3). Suami, isteri dan saksi mungkin ditanya tentang kata-kata, niat, keadaan ketika lafaz, bilangan talak dan tarikhnya.
Apa saya perlu buat
Jawab soalan dengan jujur dan tepat. Jika tidak ingat, katakan tidak ingat. Bawa semua dokumen dan bukti yang telah disediakan.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal dan salinan; catatan butiran lafaz; saksi yang diminta hadir.
Perkara penting
Bercakap benar di mahkamah ialah kewajipan. Keterangan anda akan direkodkan oleh Mahkamah.
6. Langkah 5: Pendaftaran perceraian dan sijil cerai
Apa berlaku
Perceraian didaftarkan dalam Daftar Perceraian selepas Ketua Pendaftar berpuas hati bahawa Mahkamah telah membuat perintah muktamad (Akta 303 ss. 54, 55). Selepas pendaftaran dan bayaran fi yang ditetapkan, sijil cerai dikeluarkan kepada kedua-dua pihak (s. 54(5)). Di Wilayah Persekutuan, pendaftaran dan sijil cerai (Surat Perakuan Cerai) dikendalikan oleh Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) selepas menerima perintah daripada mahkamah.
Apa saya perlu buat
Hubungi JAWI (Bahagian Perkahwinan dan Pembangunan Keluarga) tentang cara mendapatkan sijil cerai. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk pejabat berkenaan untuk kadar semasa. Simpan sijil cerai dengan selamat.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah pengesahan, kad pengenalan dan sijil nikah.
Perkara penting
Sijil cerai atau salinan catatan daftar cerai diperlukan sebelum seorang janda boleh berkahwin semula (s. 14(2)(b)).
7. Tempoh iddah
Apa berlaku
Iddah ialah tempoh menunggu selepas perceraian dan dikira mengikut Hukum Syarak (Akta 303 s. 14(2)(a)). Secara umum: bagi isteri yang masih haid, tiga kali suci; bagi yang tidak lagi atau belum pernah haid, tiga bulan; bagi isteri yang hamil, sehingga bersalin. Isteri yang diceraikan sebelum disetubuhi tidak mempunyai iddah.
Apa saya perlu buat
Tarikh dan masa lafaz dinyatakan dalam perintah Mahkamah dan menjadi asas pengiraan iddah. Semasa iddah, isteri tidak boleh berkahwin dengan lelaki lain (s. 14(2)(a)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah pengesahan; catatan tarikh.
Perkara penting
Jika isteri hamil semasa talak dilafazkan, talak itu tidak membubarkan perkahwinan sehingga kandungan itu berakhir (s. 47(17)). Jika isteri mendakwa diceraikan sebelum disetubuhi, dia perlu kebenaran Hakim Syarie untuk berkahwin dengan lelaki lain dalam tempoh iddah biasa (s. 14(3)). Jika tidak pasti tentang kiraan iddah anda, tanya Mahkamah atau Peguam Syarie.
8. Hak isteri dan anak selepas perceraian
Apa berlaku
Perceraian tidak menghapuskan hak tertentu. Antaranya: nafkah dalam tempoh iddah (Akta 303 ss. 59(1), 65), mutaah bagi isteri yang diceraikan tanpa sebab yang patut (s. 56), hak tinggal di rumah kelamin dalam keadaan tertentu (s. 71), hak mas kahwin dan pemberian (s. 57), harta sepencarian (s. 122), serta nafkah dan jagaan anak.
Apa saya perlu buat
Tuntutan ini dibuat secara berasingan di Mahkamah Syariah. Bincang dengan Peguam Syarie tentang tuntutan yang sesuai dengan keadaan anda. Jika ada anak dan suami hadir, tuntutan nafkah anak difailkan bersama tuntutan pengesahan (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022). Untuk anak, buka topik yang berkaitan di bawah.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah pengesahan, sijil nikah dan sijil kelahiran anak.
Perkara penting
Hak nafkah isteri yang diceraikan di bawah perintah mahkamah tamat apabila iddah tamat atau apabila isteri nusyuz (s. 65(1)). Hak tinggal tamat apabila iddah tamat, tempoh jagaan anak tamat, isteri berkahwin semula, atau isteri melakukan perbuatan keji yang nyata (s. 71(2)).
9. Jika Mahkamah tidak mengesahkan talak
Apa berlaku
Jika Mahkamah tidak berpuas hati bahawa talak itu sah mengikut Hukum Syarak, perceraian itu tidak disahkan dan tidak didaftarkan. Perkahwinan masih berterusan.
Apa saya perlu buat
Baca alasan keputusan. Jika tidak berpuas hati, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Rendah Syariah dibuat ke Mahkamah Tinggi Syariah, dan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah. Notis rayuan mesti difailkan dalam masa 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(1), (4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan; catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Jika perkahwinan tidak dapat diteruskan, ada jalan lain di Mahkamah Syariah, seperti permohonan cerai (Akta 303 s. 47), cerai tebus talak atau khuluk (s. 49), cerai taklik (s. 50) dan fasakh (s. 52). Dapatkan nasihat Peguam Syarie.
Panduan Mahkamah Syariah: Fasakh (Pembubaran Perkahwinan)
1. Fasakh bagi isteri
Apa berlaku
Isteri yang berkahwin mengikut Hukum Syarak berhak mendapatkan perintah fasakh atas satu atau lebih alasan yang disenaraikan dalam undang-undang (Akta 303 s. 52(1)). Fasakh diputuskan oleh Mahkamah; ia bukan talak yang dilafazkan oleh suami.
Apa saya perlu buat
Kenal pasti alasan anda dan kumpulkan bukti bagi setiap alasan. Anda boleh bergantung pada lebih daripada satu alasan.
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan, sijil nikah dan catatan peristiwa mengikut tarikh.
Perkara penting
Pihak yang menuntut perlu membuktikan alasannya di Mahkamah (Akta 561 s. 72).
2. Apakah alasan utama anda?
Apa berlaku
Undang-undang menyenaraikan alasan fasakh. Setiap alasan mempunyai syarat dan tempoh tersendiri.
Apa saya perlu buat
Pilih alasan yang paling hampir. Anda boleh kembali dan membaca alasan lain.
Apa saya perlu sediakan
Catatan peristiwa mengikut tarikh.
Perkara penting
Mahkamah boleh membenarkan fasakh atas satu atau lebih alasan (Akta 303 s. 52(1)).
3. Pasangan hilang lebih setahun
Apa berlaku
Fasakh boleh dituntut jika tempat tinggal suami atau isteri tidak diketahui selama lebih daripada satu tahun (Akta 303 s. 52(1)(a)).
Apa saya perlu buat
Catat tarikh terakhir anda berhubung dengannya dan usaha yang telah dibuat untuk mengesannya, contohnya bertanya kepada keluarga, rakan atau majikannya. Berikan alamat terakhir yang diketahui kepada Mahkamah.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen yang lazim diminta sebagai bukti usaha mengesan: laporan polis bahawa pasangan hilang atau gagal dikesan; surat pengesahan Jabatan Imigresen Malaysia tentang rekod keluar masuk negara; surat pengesahan majikan terakhir atau KWSP; dan surat pengesahan Ketua Kampung, Jawatankuasa Penduduk atau Imam kariah bahawa pasangan tidak lagi tinggal di alamat terakhir. Sediakan juga catatan tarikh hubungan terakhir dan maklumat saksi.
Perkara penting
Jika saman tidak dapat disampaikan dengan cara biasa, Mahkamah boleh memerintahkan penyampaian ganti, contohnya menampal saman di papan kenyataan Mahkamah dan di alamat terakhirnya, atau melalui iklan akhbar (Akta 585 s. 48). Jika dia tidak hadir, Mahkamah boleh mendengar kes tanpanya, dan sebelum membuat keputusan akan memerintahkan anda mengangkat sumpah istizhar (s. 121; Arahan Amalan No. 1 Tahun 2003). Jika dia tidak didengar khabar selama empat tahun atau lebih, ada jalan lain melalui perakuan anggapan mati (Akta 303 s. 53).
4. Langkah 1: Failkan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah
Apa berlaku
Tuntutan fasakh dimulakan dengan saman bersama pernyataan tuntutan, dan difailkan di kaunter Mahkamah Syariah, sama ada sendiri atau melalui Peguam Syarie (Akta 585 ss. 7, 8; Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022). Kes fasakh lazimnya didengar di Mahkamah Rendah Syariah. Jika difailkan bersama tuntutan lain yang melebihi had nilai bidang kuasa Mahkamah Rendah Syariah, ia boleh didengar di Mahkamah Tinggi Syariah (Akta 505 s. 47(2)(b)). Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan boleh mendengarnya jika perkahwinan itu didaftarkan atau diakadkan mengikut Hukum Syarak, dan suami atau isteri tinggal di Wilayah Persekutuan semasa tuntutan difailkan (Akta 303 s. 45).
Apa saya perlu buat
Nyatakan dalam pernyataan tuntutan setiap alasan fasakh dan fakta yang menyokongnya. Saman difailkan dalam tiga salinan, dengan satu salinan tambahan bagi setiap defendan tambahan (Akta 585 s. 9). Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan, sijil nikah, sijil kelahiran anak (jika ada), catatan peristiwa dan bukti bagi setiap alasan.
Perkara penting
Jika ada anak dan suami hadir, tuntutan nafkah anak hendaklah difailkan bersama dan didengar pada tarikh yang sama; Mahkamah akan memerintahkan nafkah sementara anak sebelum kadar dipersetujui atau diputuskan (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022). Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019). Semak Senarai Pliding/Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Fasakh) di kaunter mahkamah sebelum memfailkan.
5. Langkah 2: Serahan saman kepada pihak yang dituntut
Apa berlaku
Saman mesti disampaikan kepada pihak yang dituntut (defendan) tidak kurang daripada tujuh hari genap sebelum tarikh hadir, kecuali Mahkamah memerintahkan selainnya (Akta 585 s. 45). Saman sah untuk disampaikan selama dua belas bulan dari tarikh dikeluarkan, dan boleh dilanjutkan atas permohonan (s. 11).
Apa saya perlu buat
Berikan alamat terkini atau terakhir diketahui pihak yang dituntut. Saman hendaklah disampaikan ke diri dalam 14 hari dari tarikh dikeluarkan (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2011). Jika saman tidak dapat disampaikan dengan cara biasa, mohon penyampaian ganti dengan afidavit yang menerangkan usaha anda (s. 48(6)); saman ganti hendaklah disempurnakan dalam 14 hari dari tarikh perintah (Arahan Amalan No. 3 Tahun 2011). Jika saman atau saman ganti perlu disampaikan di luar bidang kuasa, tempohnya ialah 30 hari dari tarikh perintah dikeluarkan (Arahan Amalan No. 4 Tahun 2014; No. 6 Tahun 2014).
Apa saya perlu sediakan
Alamat terkini atau terakhir diketahui; catatan usaha menyampaikan saman.
Perkara penting
Penyampaian ganti, seperti tampalan di papan kenyataan Mahkamah dan di alamat terakhir atau iklan akhbar, mempunyai kesan yang sama seperti penyampaian ke diri (s. 48(1)–(3)). Iklan saman ganti juga dipaparkan di papan kenyataan Mahkamah, masjid dan bangunan lain yang munasabah sekurang-kurangnya 7 hari sebelum tarikh perbicaraan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2000).
6. Langkah 4: Perbicaraan
Apa berlaku
Dalam perbicaraan, pihak yang menuntut mengemukakan keterangan untuk membuktikan alasan fasakh (Akta 561 s. 72). Pihak yang dituntut boleh menjawab dan mengemukakan keterangannya.
Apa saya perlu buat
Hadir sendiri atau melalui Peguam Syarie (Akta 585 s. 120). Bawa saksi dan dokumen asal. Jawab soalan dengan jujur.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal dan salinan; saksi yang diminta hadir.
Perkara penting
Jika pihak yang dituntut tidak hadir walaupun saman telah disampaikan dengan sempurna, Mahkamah boleh memutuskan kes tanpa kehadirannya. Sebelum membuat penghakiman, Mahkamah akan memerintahkan pihak yang menuntut mengangkat sumpah istizhar (Akta 585 s. 121(1)(b), (2); Arahan Amalan No. 1 Tahun 2003).
7. Jika fasakh dibenarkan
Apa berlaku
Mahkamah merekodkan perintah fasakh dan menghantar salinan diperakui kepada Pendaftar dan Ketua Pendaftar untuk didaftarkan (Akta 303 s. 54(2)). Pendaftaran dibuat selepas perintah muktamad (s. 55), dan sijil pembubaran dikeluarkan kepada kedua-dua pihak selepas bayaran fi yang ditetapkan (s. 54(5)).
Apa saya perlu buat
Dapatkan salinan perintah muktamad dan bawa ke Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) untuk pendaftaran. Sijil Perakuan Perceraian (Sijil Pembubaran Nikah) dikeluarkan oleh Pendaftar Nikah, Cerai dan Rujuk JAWI. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk pejabat berkenaan untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah fasakh, kad pengenalan dan sijil nikah.
Perkara penting
Kesan fasakh, yang lazimnya direkodkan dalam perintah: pembubaran ini ialah ba'in sughra, iaitu tiada hak rujuk dalam tempoh iddah; pasangan hanya boleh berkahwin semula dengan akad nikah dan mas kahwin yang baharu; dan fasakh tidak dikira dalam bilangan talak. Isteri perlu menjalani iddah sebelum berkahwin dengan lelaki lain (s. 14(2)(a)): tiga kali suci bagi yang masih haid, tiga bulan qamariah bagi yang tiada atau telah putus haid, dan sehingga bersalin bagi yang hamil. Jika pihak yang satu lagi tidak berpuas hati, notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
8. Selepas fasakh: anak, harta dan perlindungan
Apa berlaku
Perintah fasakh tidak menyelesaikan perkara lain secara automatik. Hak jagaan anak (hadanah), nafkah anak dan harta sepencarian (Akta 303 s. 122) dituntut secara berasingan jika tidak dipersetujui.
Apa saya perlu buat
Bincang dengan Peguam Syarie tentang tuntutan yang sesuai. Jika ada anak dan suami hadir, tuntutan nafkah anak difailkan bersama tuntutan fasakh (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022). Untuk anak, buka topik yang berkaitan di bawah.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah fasakh, sijil nikah dan sijil kelahiran anak.
Perkara penting
Selepas perintah fasakh, Mahkamah masih boleh memerintahkan bekas pasangan supaya tidak mengganggu anda (s. 107). Nafkah isteri yang tidak diberikan semasa perkahwinan tidak gugur kerana fasakh: menurut Hukum Syarak ia menjadi hutang suami dan boleh dituntut, dan tunggakan nafkah di bawah perintah Mahkamah boleh dituntut sebagai hutang (s. 69(1)). Hukum asal fasakh tidak memberi hak nafkah iddah dan mutaah seperti dalam perceraian dengan talak. Mutaah lazimnya tidak diberikan jika fasakh dipohon oleh isteri, termasuk kerana suami gagal memberi nafkah; Mahkamah menilai punca pembubaran dalam setiap kes. Dapatkan nasihat Peguam Syarie.
9. Jika tuntutan ditolak
Apa berlaku
Jika Mahkamah tidak berpuas hati bahawa alasan fasakh dibuktikan, tuntutan ditolak dan perkahwinan masih berterusan.
Apa saya perlu buat
Baca alasan keputusan. Jika tidak berpuas hati, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Rendah Syariah dibuat ke Mahkamah Tinggi Syariah, dan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah. Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(1), (4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Ada jalan lain di Mahkamah Syariah, seperti permohonan cerai (Akta 303 s. 47), hakam bagi pertengkaran berterusan (s. 48), cerai tebus talak atau khuluk (s. 49) dan cerai taklik (s. 50). Dapatkan nasihat Peguam Syarie.
Panduan Mahkamah Syariah: Perceraian (Talak, Hakam, Khuluk, Taklik dan Li'an)
1. Langkah 1: Failkan permohonan perceraian
Apa berlaku
Suami atau isteri yang mahu bercerai memfailkan permohonan perceraian di kaunter Mahkamah Syariah, bersama iqrar (pengakuan bertulis) yang mengandungi: butiran perkahwinan dan nama, umur serta jantina anak; fakta yang memberi Mahkamah bidang kuasa; prosiding perkahwinan terdahulu; sebab mahu bercerai; usaha perdamaian yang telah dibuat; persetujuan atau cadangan tentang nafkah dan tempat tinggal isteri dan anak, jagaan anak dan pembahagian harta sepencarian; dan perintah yang dipohon (Akta 303 s. 47(1)). Permohonan ini lazimnya didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah. Jika ia difailkan bersama tuntutan lain yang melebihi had nilai bidang kuasa Mahkamah Rendah Syariah, ia didengar di Mahkamah Tinggi Syariah.
Apa saya perlu buat
Isi borang permohonan yang disediakan oleh mahkamah, atau minta Peguam Syarie menyediakannya. Borang iqrar ditandatangani di hadapan Penolong Pendaftar atau Pendaftar Mahkamah Syariah sahaja. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa. Mahkamah kemudian menyerahkan saman bersama salinan permohonan dan iqrar kepada pihak yang satu lagi supaya dia hadir dan menyatakan sama ada dia bersetuju (s. 47(2)).
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Perceraian)' yang dikeluarkan Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan: pliding bertaip dalam tiga salinan, salinan kad pengenalan, surat akuan pengesahan pemastautinan (jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan), salinan sijil nikah atau sijil rujuk, sijil kelahiran anak (jika berkaitan) dan borang pendaftaran. Bawa dokumen asal. Pendaftaran tidak diproses jika dokumen tidak lengkap.
Perkara penting
Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan boleh mendengar permohonan ini jika perkahwinan didaftarkan atau diakadkan mengikut Hukum Syarak, dan suami atau isteri tinggal di Wilayah Persekutuan semasa permohonan dibuat (s. 45). Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019). Jika ada anak dan suami hadir, tuntutan nafkah anak hendaklah difailkan bersama (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2022).
2. Langkah 2: Jika kedua-dua pihak bersetuju
Apa berlaku
Jika pihak yang satu lagi bersetuju dan Mahkamah berpuas hati selepas siasatan bahawa perkahwinan telah pecah dan tidak dapat dipulihkan, Mahkamah akan menasihati suami melafazkan satu talak di hadapan Mahkamah (Akta 303 s. 47(3)). Mahkamah merekodkan lafaz itu dan menghantar salinan diperakui kepada Pendaftar dan Ketua Pendaftar untuk didaftarkan (s. 47(4)).
Apa saya perlu buat
Hadir bersama pada tarikh yang ditetapkan. Jika semua tatacara lengkap dan kedua-dua pihak hadir, permohonan boleh didengar pada hari pendaftaran itu juga (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2011).
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan dan salinan dokumen yang difailkan.
Perkara penting
Jika Mahkamah melihat ada kemungkinan munasabah untuk berdamai, perkara ini boleh dirujuk kepada jawatankuasa pendamai walaupun pihak-pihak bersetuju bercerai (s. 47(5)).
3. Jika pasangan tidak bersetuju: jawatankuasa pendamai
Apa berlaku
Jika pihak yang satu lagi tidak bersetuju, atau ada kemungkinan munasabah untuk berdamai, Mahkamah melantik jawatankuasa pendamai. Jawatankuasa ini dipengerusikan oleh seorang Pegawai Agama dan dianggotai dua orang lain yang mewakili suami dan isteri, sebaik-baiknya saudara dekat yang mengetahui keadaan (Akta 303 s. 47(5)–(6)). Pegawai Agama ialah pegawai dalam skim Pegawai Hal Ehwal Islam atau yang setaraf (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2005).
Apa saya perlu buat
Hadir apabila dipanggil oleh jawatankuasa dan beri penjelasan anda. Jawatankuasa berusaha mendamaikan dalam tempoh enam bulan dari tarikh ia ditubuhkan, atau tempoh lanjutan yang dibenarkan Mahkamah (s. 47(9)–(10)).
Apa saya perlu sediakan
Nama saudara dekat yang sesuai mewakili anda; catatan sebab perselisihan.
Perkara penting
Peguam Syarie tidak boleh hadir atau bertindak bagi mana-mana pihak di hadapan jawatankuasa pendamai, dan pihak tidak boleh diwakili oleh orang lain selain ahli keluarga tanpa kebenaran jawatankuasa (s. 47(12)). Jika berdamai dan kembali hidup bersama, permohonan ditolak (s. 47(13)). Jika tidak berjaya, jawatankuasa mengeluarkan perakuan, dan Mahkamah akan menasihati suami melafazkan satu talak. Jika suami enggan atau tidak dapat dihadirkan, Mahkamah merujuk kes kepada hakam (s. 47(11), (14)).
4. Hakam: bila pertengkaran berterusan (syiqaq)
Apa berlaku
Jika Mahkamah berpuas hati pertengkaran berterusan (syiqaq) berlaku, Mahkamah boleh melantik dua hakam mewakili suami dan isteri, sebaik-baiknya saudara dekat yang mengetahui keadaan (Akta 303 s. 48(1)–(2)). Contoh syiqaq termasuk pertikaian berulang hingga pukul-memukul, tuduh-menuduh tentang hak suami isteri atau anak-anak, dan salah seorang keluar rumah tanpa sebab yang dapat dibuktikan (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2006).
Apa saya perlu buat
Apabila diarahkan, kemukakan nama wakil keluarga yang layak sebagai hakam dalam tempoh yang ditetapkan Mahkamah. Hakam akan memanggil pihak masing-masing, berusaha mencapai penyelesaian secara sulh, dan jika gagal, berusaha mendapatkan kuasa penuh untuk melafazkan talak atau khuluk (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2006).
Apa saya perlu sediakan
Nama saudara dekat yang sesuai sebagai hakam; catatan punca perselisihan.
Perkara penting
Hakam yang diberi kuasa penuh boleh, dengan kebenaran Mahkamah, melafazkan satu talak di hadapan Mahkamah (s. 48(5)). Jika hakam berpendapat pihak-pihak patut bercerai tetapi tiada kuasa, Mahkamah melantik hakam lain dengan kuasa untuk memerintahkan perceraian (s. 48(6)). Selain ahli keluarga terdekat, tiada orang atau Peguam Syarie dibenarkan hadir atau mewakili pihak di hadapan hakam (s. 48(7)).
5. Khuluk atau cerai tebus talak
Apa berlaku
Jika suami tidak mahu melafazkan talak secara sukarela, tetapi suami dan isteri bersetuju bercerai dengan tebus talak, Mahkamah akan meminta suami melafazkan cerai tebus talak selepas jumlah bayaran dipersetujui (Akta 303 s. 49(1)). Khuluk dilakukan di hadapan Mahkamah, dan Mahkamah perlu berpuas hati bahawa suami dan isteri baligh, berakal dan bersetuju tanpa paksaan (Arahan Amalan No. 17 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Bincang dan tetapkan jumlah serta cara bayaran. Bayaran boleh dalam bentuk wang tunai, emas, perak, hartanah, saham, manfaat atau apa-apa yang dipersetujui. Jika jumlah tidak dipersetujui, Mahkamah boleh menaksirkannya mengikut Hukum Syarak dengan mengambil kira taraf dan kemampuan pihak-pihak (s. 49(3); Arahan Amalan No. 17 Tahun 2007).
Apa saya perlu sediakan
Saman dan pernyataan tuntutan; cadangan jumlah dan cara bayaran tebus talak; salinan kad pengenalan, sijil nikah dan dokumen lain dalam 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Perceraian Khuluk/Tebus Talaq)'. Tuntutan ini lazimnya didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah.
Perkara penting
Khuluk ialah talak ba'in sughra: isteri menjalani iddah; suami tidak boleh rujuk, tetapi mereka boleh berkahwin semula dalam atau selepas iddah dengan akad dan mas kahwin baharu; dan bilangan talak berkurangan (s. 49(1); Arahan Amalan No. 17 Tahun 2007). Hukum asal: isteri yang bercerai secara khuluk tidak berhak mendapat nafkah iddah dan mutaah, kerana perceraian berlaku atas permintaan dan bayaran isteri. Jika suami tidak bersetuju atau tidak hadir, atau ada kemungkinan berdamai, Mahkamah melantik jawatankuasa pendamai (s. 49(4)).
6. Cerai taklik
Apa berlaku
Isteri yang berhak bercerai menurut syarat taklik yang dibuat semasa perkahwinan boleh memohon kepada Mahkamah untuk mengisytiharkan bahawa perceraian itu telah berlaku. Mahkamah menyiasat kesahan perceraian itu, dan jika sah mengikut Hukum Syarak, mengesahkan dan merekodkannya serta menghantar salinan kepada Pendaftar dan Ketua Pendaftar (Akta 303 s. 50).
Apa saya perlu buat
Failkan saman dan pernyataan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah; tuntutan ini lazimnya didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah. Dalam pernyataan tuntutan, salin syarat taklik yang dilanggar secara bertulis dan terangkan pelanggarannya supaya Mahkamah dapat mengesahkannya. Keterangan anda perlu disokong sekurang-kurangnya oleh dua orang saksi lelaki (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2007). Mahkamah boleh menetapkan tempoh perbicaraan pengesahan cerai taklik dalam masa 21 hari dan tidak lebih tiga bulan dari tarikh sebutan kes (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2007).
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil nikah dan perakuan taklik; catatan pelanggaran syarat mengikut tarikh; maklumat dua saksi lelaki; dan dokumen lain dalam 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Pengesahan Cerai Taklik)'.
Perkara penting
Jika suami tidak hadir, keterangan isteri disokong dua saksi lelaki dan sumpah istizhar (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2007; No. 1 Tahun 2003). Jika perakuan taklik menetapkan wang tebus talak, isteri membayarnya kepada Hakim selepas Mahkamah berpuas hati pelanggaran berlaku, dan jatuh satu talak khul'i. Taklik selain yang tercatat dalam perakuan taklik sijil nikah boleh menyebabkan suami dikenakan tindakan penalti kerana bercerai di luar mahkamah (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2010). Isteri yang tidak nusyuz boleh menuntut nafkah iddah dan mutaah, kerana perceraian berpunca daripada pelanggaran syarat oleh suami.
7. Li'an
Apa berlaku
Li'an ialah sumpah mengikut Hukum Syarak yang dilafazkan oleh suami dan isteri di hadapan Hakim Syarie, apabila suami menuduh isteri berzina atau menafikan anak yang dilahirkan isteri. Selepas penghakiman, Hakim Syarie memerintahkan suami isteri itu difarakkan, dipisahkan dan hidup berasingan selama-lamanya (Akta 303 s. 50A(1)).
Apa saya perlu buat
Dapatkan nasihat Peguam Syarie sebelum memfailkan tuntutan. Tatacara sumpah li'an ditentukan oleh Mahkamah mengikut Hukum Syarak.
Apa saya perlu sediakan
Salinan kad pengenalan, sijil nikah dan sijil kelahiran anak (jika berkaitan). Senarai dokumen rasmi boleh didapati di kaunter Mahkamah Syariah.
Perkara penting
Mahkamah merekodkan perceraian secara li'an dan menghantar salinan diperakui kepada Pendaftar dan Ketua Pendaftar untuk didaftarkan (s. 50A(2)). Anak yang lahir dalam tempoh yang ditetapkan dinasabkan kepada suami, tetapi suami boleh menafikan anak itu melalui li'an di hadapan Mahkamah (s. 110). Perpisahan melalui li'an adalah untuk selama-lamanya.
8. Selepas talak dilafazkan di hadapan Mahkamah
Apa berlaku
Talak yang dilafazkan di hadapan Mahkamah didaftarkan selepas Mahkamah membuat perintah muktamad (Akta 303 ss. 54, 55). Sijil cerai dikeluarkan kepada kedua-dua pihak selepas bayaran fi yang ditetapkan (s. 54(5)). Di Wilayah Persekutuan, pendaftaran dan sijil cerai dikendalikan oleh Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI).
Apa saya perlu buat
Dapatkan salinan perintah dan bawa ke JAWI untuk pendaftaran dan sijil cerai. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk pejabat berkenaan untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah, kad pengenalan dan sijil nikah.
Perkara penting
Talak raj'i tidak membubarkan perkahwinan sehingga tempoh iddah tamat, kecuali dirujuk lebih awal (s. 47(16)). Jika isteri hamil, talak tidak membubarkan perkahwinan sehingga kandungan berakhir (s. 47(17)). Isteri tidak boleh berkahwin dengan lelaki lain sebelum iddah tamat (s. 14(2)(a)).
9. Hak isteri dan anak selepas perceraian
Apa berlaku
Perceraian tidak menghapuskan hak tertentu. Antaranya: nafkah dalam tempoh iddah (Akta 303 ss. 59(1), 65), mutaah bagi isteri yang diceraikan tanpa sebab yang patut (s. 56), hak tinggal di rumah kelamin dalam keadaan tertentu (s. 71), hak mas kahwin dan pemberian (s. 57), harta sepencarian (s. 122), serta nafkah dan jagaan anak.
Apa saya perlu buat
Masukkan persetujuan atau cadangan tentang perkara ini dalam iqrar permohonan perceraian. Jika tidak dipersetujui, ia dituntut secara berasingan. Tuntutan mutaah, nafkah iddah dan harta sepencarian dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah perceraian, sijil nikah dan sijil kelahiran anak.
Perkara penting
Perjanjian persetujuan bersama atau perjanjian dalam Majlis Sulh tidak boleh menggugurkan hak nafkah iddah dan mutaah isteri, serta hak jagaan dan nafkah anak (Arahan Amalan No. 15 Tahun 2005). Kedudukan nafkah iddah dan mutaah berbeza mengikut jenis perceraian. Hukum asal: selepas khuluk, isteri tidak berhak mendapat nafkah iddah dan mutaah; selepas cerai taklik, isteri yang tidak nusyuz boleh menuntut kedua-duanya. Dapatkan nasihat Peguam Syarie.
10. Rayuan
Apa berlaku
Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Rendah Syariah dibuat ke Mahkamah Tinggi Syariah, dan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah (Akta 585 s. 139(1)).
Apa saya perlu buat
Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Rayuan kes perceraian hendaklah didengar dan diselesaikan dalam enam bulan selepas semua rekod rayuan disempurnakan (Arahan Amalan No. 14 Tahun 2003).
Panduan Mahkamah Syariah: Nafkah Isteri dan Iddah
1. Nafkah isteri semasa perkahwinan
Apa berlaku
Suami wajib menanggung nafkah isterinya mengikut Hukum Syarak. Jika nafkah tidak diberikan, isteri boleh menuntut di Mahkamah Syariah, dan Mahkamah boleh memerintahkan suami membayar nafkah kepadanya (Akta 303 s. 59(1)). Dalam menentukan jumlah, Mahkamah terutamanya menilai kemampuan dan keperluan pihak-pihak, dengan mengambil kira kadar nafkah berbanding pendapatan suami (s. 61).
Apa saya perlu buat
Susun keperluan bulanan anda dan maklumat pendapatan suami yang anda ketahui. Kemudian failkan tuntutan nafkah isteri melalui saman dan pernyataan tuntutan (lihat langkah seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Pecahan perbelanjaan bulanan (makanan, tempat tinggal, pakaian, rawatan), bukti perbelanjaan, dan maklumat pekerjaan atau pendapatan suami.
Perkara penting
Mahkamah boleh memerintahkan suami menyediakan cagaran bagi nafkah, iaitu harta yang diamanahkan kepada pemegang amanah supaya nafkah dibayar daripada pendapatannya (s. 62). Jika suami gagal atau cuai memberi nafkah selama tiga bulan, isteri juga boleh menuntut fasakh (s. 52(1)(b)); lihat topik Fasakh di halaman utama. Nafkah yang tidak diberikan bagi tempoh lalu sebelum ada perintah (nafkah terhutang) boleh dituntut mengikut Hukum Syarak; isteri perlu membuktikan tempoh nafkah tidak diberikan dan pendapatan suami. Ini berbeza daripada tunggakan nafkah di bawah perintah Mahkamah (s. 69).
2. Langkah 1: Failkan tuntutan nafkah
Apa berlaku
Tuntutan nafkah isteri atau nafkah iddah dimulakan dengan saman dan pernyataan tuntutan yang didaftarkan di kaunter Mahkamah Syariah. Tuntutan lazimnya didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah (Bahagian Nafkah). Tuntutan yang melebihi had nilai bidang kuasa Mahkamah Rendah Syariah didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah. Nilai tuntutan dikira mengikut jumlah keseluruhan bagi tempoh yang dituntut, iaitu jumlah bulanan didarab dengan bilangan bulan, bukan jumlah sebulan.
Apa saya perlu buat
Sediakan pliding bertaip dalam tiga salinan, atau minta Peguam Syarie menyediakannya. Tuntutan didaftarkan oleh plaintif sendiri atau oleh Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran' (Tuntutan Nafkah Isteri atau Tuntutan Nafkah Iddah) yang dikeluarkan Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan: saman dan pernyataan tuntutan; salinan kad pengenalan plaintif dan defendan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan; salinan sijil nikah atau sijil rujuk (nafkah isteri) atau sijil cerai (nafkah iddah); salinan slip gaji atau penyata pendapatan defendan jika ada; dan borang pendaftaran. Bawa dokumen asal.
Perkara penting
Pendaftaran tidak diproses jika dokumen tidak lengkap. Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019).
3. Langkah 2: Majlis Sulh dan perbicaraan
Apa berlaku
Tuntutan nafkah isteri, nafkah iddah, tunggakan nafkah, perubahan perintah nafkah dan hak tempat tinggal dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010). Kes yang disertakan perjanjian penyelesaian yang dibuat dengan bantuan Jabatan Bantuan Guaman, Bahagian Sokongan Keluarga atau Kor Agama Angkatan Tentera Malaysia, atau yang telah melalui proses pengantaraan di agensi itu, tidak perlu dirujuk ke Majlis Sulh (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2024).
Apa saya perlu buat
Hadir pada tarikh Sulh dan terangkan keperluan anda. Jika persetujuan dicapai, ia direkodkan sebagai perintah. Jika tidak, kes didengar oleh Hakim, yang menilai kemampuan dan keperluan pihak-pihak (Akta 303 s. 61).
Apa saya perlu sediakan
Pecahan perbelanjaan, bukti pendapatan suami jika ada, dan cadangan jumlah bulanan yang boleh anda terangkan.
Perkara penting
Perjanjian persetujuan tidak boleh menggugurkan hak nafkah iddah dan mutaah isteri (Arahan Amalan No. 15 Tahun 2005). Perjanjian untuk membayar sejumlah wang atau harta sekali gus bagi menyelesaikan semua tuntutan nafkah masa depan hanya berkuat kuasa selepas diluluskan oleh Mahkamah (s. 63). Dakwaan nusyuz didengar dalam kes induk, bukan secara berasingan (Arahan Amalan No. 11 Tahun 2001).
4. Nafkah interim sementara menunggu keputusan
Apa berlaku
Jika Mahkamah berpuas hati ada alasan untuk pembayaran nafkah, Mahkamah boleh memerintahkan suami membayar nafkah interim yang berkuat kuasa serta-merta sehingga Mahkamah membuat perintah dalam tuntutan nafkah (Akta 303 s. 70(1)).
Apa saya perlu buat
Permohonan perintah interim nafkah didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah, walaupun tuntutan induk didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah, kerana bab perintah interim dalam Akta 585 terpakai hanya kepada Mahkamah Tinggi Syariah (Akta 585 s. 196). Mana-mana pihak yang berhak mendapat nafkah, termasuk isteri, boleh memohon (s. 202(1)). Permohonan dibuat melalui notis permohonan yang disokong afidavit (s. 197(2)). Setiap dokumen yang menyokong kenyataan dalam afidavit dilampirkan sebagai ekshibit berasingan. Permohonan ini boleh dibuat sama ada tuntutan nafkah sudah atau belum didaftarkan.
Apa saya perlu sediakan
Notis permohonan, afidavit dan pengenalpastian ekshibit; salinan kad pengenalan; salinan sijil nikah, sijil cerai atau sijil rujuk; salinan slip gaji responden jika ada; salinan saman dan pernyataan tuntutan kes induk jika sudah didaftarkan; dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Suami boleh menolak bayaran interim daripada jumlah nafkah yang diperintahkan kemudian, dengan syarat jumlah yang diterima isteri selepas potongan mencukupi untuk keperluan asasnya (s. 70(2)). Perintah interim tidak boleh dirayu (Akta 585 s. 198). Permohonan ex parte (interim) tidak perlu melalui Majlis Sulh (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010).
5. Nafkah dalam tempoh iddah
Apa berlaku
Selepas perceraian, Mahkamah boleh memerintahkan bekas suami membayar nafkah kepada bekas isteri (Akta 303 s. 59(1)). Hak bekas isteri menerima nafkah di bawah perintah Mahkamah berakhir apabila tempoh iddah tamat atau apabila dia nusyuz (s. 65(1)).
Apa saya perlu buat
Failkan tuntutan nafkah iddah melalui saman dan pernyataan tuntutan, bersama salinan sijil cerai. Anda juga boleh memasukkan persetujuan tentang nafkah iddah dalam permohonan perceraian.
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil cerai atau perintah perceraian, catatan tarikh perceraian, dan pecahan perbelanjaan semasa iddah.
Perkara penting
Kedudukan berbeza mengikut jenis perceraian. Hukum asal: selepas khuluk atau fasakh, isteri tidak berhak mendapat nafkah iddah dan mutaah; selepas cerai taklik, isteri yang tidak nusyuz boleh menuntut kedua-duanya. Hukum asal itu tidak terpakai jika isteri hamil semasa perceraian: dia berhak mendapat nafkah dan tempat tinggal sehingga bersalin. Perjanjian tidak boleh menggugurkan hak nafkah iddah (Arahan Amalan No. 15 Tahun 2005). Mutaah ialah tuntutan berasingan; lihat topik Mutaah di halaman utama.
6. Tempoh iddah dan pengesahan iddah
Apa berlaku
Tempoh iddah dikira mengikut Hukum Syarak (Akta 303 s. 14(2)(a)). Secara umum: tiga kali suci bagi yang masih haid, tiga bulan qamariah bagi yang tiada atau telah putus haid, dan sehingga bersalin bagi yang hamil. Talak raj'i tidak membubarkan perkahwinan sehingga tempoh iddah tamat, kecuali dirujuk lebih awal; jika isteri hamil, talak tidak membubarkan perkahwinan sehingga kandungan berakhir (s. 47(16)–(17)).
Apa saya perlu buat
Jika tarikh tamat iddah atau rujuk dipertikaikan, permohonan pengesahan eddah boleh difailkan di Mahkamah Rendah Syariah melalui saman dan pernyataan tuntutan. Jika lafaz rujuk berlaku lebih daripada sekali, semua lafaz itu dinyatakan dalam satu pliding.
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil nikah atau sijil rujuk, sijil kelahiran anak (jika berkaitan), dan dokumen pembuktian rujuk (jika berkaitan).
Perkara penting
Jika wanita menyatakan tempoh iddahnya telah tamat dan kemudian melahirkan anak, nasab anak itu tidak dinisbahkan kepada suaminya kecuali anak lahir kurang daripada empat tahun qamariah dari tarikh perceraian (s. 112). Suami yang mahu berkahwin dengan wanita lain semasa bekas isterinya masih dalam iddah raj'i perlu mendapat kebenaran Mahkamah sebagai permohonan poligami (Arahan Amalan No. 4 Tahun 2008).
7. Hak tempat tinggal selepas bercerai
Apa berlaku
Wanita yang diceraikan berhak tinggal di rumah tempat dia tinggal semasa berkahwin selagi suami tidak dapat mendapatkan tempat tinggal lain yang sesuai untuknya (Akta 303 s. 71(1)).
Apa saya perlu buat
Jika hak ini dinafikan, failkan tuntutan hak tempat tinggal di Mahkamah Rendah Syariah melalui saman dan pernyataan tuntutan. Tuntutan ini dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010).
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil nikah dan sijil cerai, serta dokumen berkaitan rumah kelamin.
Perkara penting
Hak ini berakhir apabila tempoh iddah tamat, tempoh penjagaan anak tamat, wanita itu berkahwin semula, atau dia melakukan perbuatan keji yang nyata (fahisyah). Selepas itu suami boleh memohon kepada Mahkamah supaya rumah dikembalikan kepadanya (s. 71(2)).
8. Nusyuz dan kesannya terhadap nafkah
Apa berlaku
Tertakluk kepada Hukum Syarak dan pengesahan Mahkamah, isteri tidak berhak mendapat nafkah apabila dia nusyuz atau enggan mematuhi kehendak atau perintah suami yang sah tanpa sebab yang sah mengikut Hukum Syarak, antaranya apabila dia menjauhkan diri daripada suami, meninggalkan rumah suami tanpa kerelaannya, atau enggan berpindah bersama suami ke rumah atau tempat lain (Akta 303 s. 59(2)).
Apa saya perlu buat
Ada dua cara nusyuz dibangkitkan. Jika tuntutan nafkah sedang berjalan, suami membangkitkan nusyuz sebagai pembelaan dalam kes itu, tanpa memfailkan kes baharu (Arahan Amalan No. 11 Tahun 2001). Jika tiada kes, suami boleh memfailkan tuntutan sabitan nusyuz di Mahkamah Rendah Syariah untuk mendapatkan perintah bahawa isteri nusyuz semasa perkahwinan masih berterusan, contohnya apabila isteri keluar rumah tanpa izin dan enggan kembali. Isteri yang didakwa nusyuz perlu mengemukakan sebabnya mengikut Hukum Syarak dan bukti yang menyokongnya.
Apa saya perlu sediakan
Catatan kejadian mengikut tarikh, dan bukti sebab isteri meninggalkan rumah atau enggan berpindah, jika ada. Bagi tuntutan berasingan, ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Sabitan Nusyuz)'.
Perkara penting
Isteri tidak lagi nusyuz sebaik sahaja dia bertaubat dan mematuhi kehendak dan perintah suami yang sah (s. 59(3)). Hak bekas isteri menerima nafkah di bawah perintah Mahkamah berakhir jika dia nusyuz (s. 65(1)). Perintah sabitan nusyuz boleh dikemukakan sebagai bukti dalam tuntutan nafkah atau prosiding perceraian kemudian. Keputusan nusyuz yang dibuat sebelum permohonan cerai tidak boleh dibuka semula dalam kes cerai itu (Arahan Amalan No. 11 Tahun 2001).
9. Selepas perintah nafkah dibuat
Apa berlaku
Perintah nafkah hendaklah menyatakan tarikh mula bayaran, tarikh bayaran setiap bulan, cara bayaran (termasuk nama bank dan nombor akaun penerima), dan amaran kepada defendan tentang kesan tidak mematuhi perintah (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2020). Perintah nafkah berakhir apabila mana-mana pihak meninggal dunia, kecuali perintah menetapkan tempoh lebih pendek atau dibatalkan (Akta 303 s. 64), dan tertakluk kepada s. 65 bagi bekas isteri.
Apa saya perlu buat
Simpan salinan perintah dan rekod setiap bayaran. Jika keadaan berubah dengan ketara, pihak yang berkenaan boleh memohon Mahkamah mengubah atau membatalkan perintah (s. 66). Mahkamah juga boleh mengubah terma perjanjian nafkah antara suami dan isteri jika keadaan berubah dengan ketara (s. 67).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah, rekod bayaran, dan bukti perubahan keadaan jika memohon perubahan.
Perkara penting
Nafkah yang dibayar di bawah perintah Mahkamah tidak boleh diserahhakkan, dipindahkan atau disita bagi apa-apa hutang (s. 68). Perintah nafkah isteri, nafkah iddah dan tunggakannya boleh dilaksanakan melalui potongan pencen (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2022).
10. Perintah tidak dipatuhi: tunggakan dan penguatkuasaan
Apa berlaku
Tunggakan di sini bermaksud nafkah di bawah perintah Mahkamah yang tidak dibayar. Tunggakan nafkah boleh dituntut sebagai hutang daripada pihak yang ingkar, dan tunggakan sebelum kematiannya menjadi hutang ke atas pusakanya (Akta 303 s. 69(1)). Jika kegagalan mematuhi perintah itu disengajakan, Mahkamah yang membuat perintah boleh mengarahkan jumlah tertunggak dikutip seperti kutipan denda, atau memenjarakan orang itu sehingga satu bulan bagi setiap bulan bayaran yang tidak dijelaskan (s. 132).
Apa saya perlu buat
Kaedah penguatkuasaan termasuk saman penghutang penghakiman, yang boleh dimulakan bagi perintah bayaran berkala seperti nafkah bulanan, dan didengar di hadapan Hakim melalui pemeriksaan terhadap penghutang penghakiman (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2021). Tuntutan tunggakan nafkah dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah, rekod bayaran yang diterima dan yang tertunggak mengikut bulan, dan maklumat terkini tentang pekerjaan atau harta pihak yang ingkar.
Perkara penting
Jika Bahagian Sokongan Keluarga (BSK) telah membayar wang pendahuluan nafkah kepada anda, Mahkamah boleh memerintahkan penghutang penghakiman membayar balik jumlah itu kepada BSK (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2019). Jika suami memindahkan harta dalam tempoh tiga tahun dengan tujuan mengurangkan kemampuannya membayar nafkah, Mahkamah boleh memerintahkan pindahan itu dibatalkan atau menghalangnya melalui injunksi (s. 106).
11. Bantuan Bahagian Sokongan Keluarga (BSK)
Apa berlaku
Bahagian Sokongan Keluarga (BSK) ialah bahagian di bawah Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia yang menguatkuasakan perintah nafkah Mahkamah Syariah. Pada mulanya BSK khusus bagi nafkah anak; sejak 2012 skopnya diperluas kepada nafkah isteri dan nafkah iddah, dan sejak 2017 kepada mutaah. BSK mempunyai tiga unit: Unit Khidmat Nasihat dan Perundangan, Unit Penguatkuasaan dan Pelaksanaan Perintah, dan Unit Pengurusan Dana. Unit Pengurusan Dana memberi bantuan kewangan dalam bentuk wang pendahuluan kepada pemiutang penghakiman sementara perintah nafkah dikuatkuasakan.
Apa saya perlu buat
Daftar sebagai pengadu di BSK Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan dengan membawa perintah nafkah dan rekod tunggakan. Peguam Syarie panel BSK boleh mewakili anda dalam tindakan penguatkuasaan di Mahkamah Syariah. Tanya BSK sama ada anda layak menerima wang pendahuluan nafkah. Perkhidmatan BSK adalah percuma.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah nafkah (nafkah isteri, nafkah iddah, nafkah anak atau mutaah), rekod bayaran yang tertunggak mengikut bulan, salinan kad pengenalan, dan maklumat terkini tentang pekerjaan atau alamat pihak yang ingkar.
Perkara penting
Kriteria pengadu BSK: sudah ada perintah Mahkamah Syariah bagi nafkah anak, nafkah isteri, nafkah iddah atau mutaah; nafkah itu diabaikan oleh suami atau bekas suami; tunggakan tiga bulan atau lebih; bukan isu lain selepas perceraian seperti harta sepencarian atau hadanah; dan bukan kes yang masih dalam prosiding atau belum ada perintah. Wang pendahuluan dituntut balik: Mahkamah boleh memerintahkan penghutang penghakiman membayar balik jumlah itu kepada BSK (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2019). Kelayakan, jumlah dan tempoh bantuan ditentukan oleh BSK.
Panduan Mahkamah Syariah: Mutaah
1. Apa itu mutaah dan siapa berhak
Apa berlaku
Mutaah ialah pemberian saguhati yang munasabah mengikut Hukum Syarak kepada isteri yang diceraikan (Akta 303 s. 2). Selain hak menuntut nafkah, wanita yang diceraikan oleh suaminya tanpa sebab yang patut boleh memohon mutaah kepada Mahkamah. Selepas mendengar kedua-dua pihak dan berpuas hati bahawa dia diceraikan tanpa sebab yang patut, Mahkamah boleh memerintahkan suami membayar jumlah yang wajar dan adil mengikut Hukum Syarak (s. 56).
Apa saya perlu buat
Kenal pasti bagaimana perceraian berlaku dan susun fakta yang menunjukkan anda diceraikan tanpa sebab yang patut. Kemudian failkan tuntutan mutaah (lihat langkah seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil cerai atau perintah perceraian, catatan ringkas sejarah perkahwinan dan sebab perceraian, serta maklumat pekerjaan atau pendapatan bekas suami yang anda ketahui.
Perkara penting
Al-Quran menyebut bahawa wanita yang diceraikan berhak mendapat mutaah dengan cara yang patut (al-Baqarah 2:241). Hak mutaah tidak menjejaskan hak mas kahwin dan pemberian (s. 57). Mutaah berbeza daripada nafkah iddah; kedua-duanya boleh dituntut.
2. Mutaah mengikut jenis perceraian
Apa berlaku
Mutaah diberikan kepada wanita yang diceraikan oleh suami tanpa sebab yang patut (Akta 303 s. 56). Talak yang dilafazkan oleh suami, sama ada di hadapan Mahkamah atau di luar Mahkamah dan kemudian disahkan, boleh menjadi asas tuntutan. Mahkamah menentukan sama ada perceraian itu berlaku tanpa sebab yang patut. Isteri yang memohon perceraian di bawah Akta 303 s. 47 atau melalui hakam (s. 48) masih boleh menuntut mutaah jika perceraian berpunca daripada suami tanpa sebab yang patut, contohnya suami mengabaikan tanggungjawabnya sehingga isteri terpaksa memohon cerai. Mahkamah meneliti punca perselisihan.
Apa saya perlu buat
Semak jenis perceraian dalam perintah atau sijil cerai anda sebelum memfailkan tuntutan.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah perceraian atau sijil cerai yang menyatakan jenis perceraian.
Perkara penting
Hukum asal: selepas khuluk atau fasakh, isteri tidak berhak mendapat mutaah; selepas cerai taklik, isteri yang tidak nusyuz boleh menuntut mutaah. Hak mutaah tidak diberikan jika perceraian berpunca daripada kesalahan isteri sendiri, seperti nusyuz yang disabitkan oleh Mahkamah. Lihat topik Perceraian, Fasakh dan Pengesahan Lafaz Cerai di halaman utama.
3. Langkah 1: Failkan tuntutan mutaah
Apa berlaku
Tuntutan mutaah dimulakan dengan saman dan pernyataan tuntutan yang didaftarkan di kaunter Mahkamah Syariah. Mahkamah Rendah Syariah mendengar tuntutan yang berada dalam had nilai bidang kuasanya; tuntutan yang melebihi had itu didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah. Nilai tuntutan ialah jumlah mutaah yang dituntut.
Apa saya perlu buat
Dalam pernyataan tuntutan, nyatakan fakta perkahwinan dan perceraian, sebab anda mengatakan perceraian berlaku tanpa sebab yang patut, dan jumlah yang dituntut. Tuntutan didaftarkan oleh plaintif sendiri atau oleh Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Tuntutan mutaah menggunakan pliding am (saman dan pernyataan tuntutan); senarai dokumen khusus bagi mutaah tidak disiarkan dalam senarai muat turun Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan. Di kaunter, sediakan tiga set bertaip di atas kertas A4: saman dan pernyataan tuntutan yang ditandatangani; salinan kad pengenalan plaintif (bawa yang asal untuk semakan); salinan sijil cerai atau perintah perceraian; dan surat pengesahan mastautin jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan. Senarai rasmi bagi tuntutan mal lain juga meminta salinan kad pengenalan defendan dan borang pendaftaran; bawa kedua-duanya jika ada. Bukti gaji atau harta bekas suami dibawa semasa Sulh atau perbicaraan, bukan semasa pendaftaran.
Perkara penting
Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019). Mutaah boleh dituntut bersama atau berasingan daripada nafkah iddah, kerana ia hak tambahan kepada nafkah (Akta 303 s. 56). Akta 303 tidak menetapkan had masa untuk menuntut mutaah selepas perceraian.
4. Langkah 2: Majlis Sulh, perbicaraan dan jumlah mutaah
Apa berlaku
Tuntutan mutaah dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010), kecuali kes yang disertakan perjanjian penyelesaian yang dibuat dengan bantuan Jabatan Bantuan Guaman, Bahagian Sokongan Keluarga atau Kor Agama Angkatan Tentera Malaysia, atau yang telah melalui pengantaraan di agensi itu (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2024). Jika tiada persetujuan, Mahkamah mendengar kedua-dua pihak dan menentukan jumlah yang wajar dan adil mengikut Hukum Syarak (Akta 303 s. 56).
Apa saya perlu buat
Hadir pada tarikh Sulh dan perbicaraan. Terangkan fakta perceraian dan kemampuan bekas suami, dengan bukti yang anda ada.
Apa saya perlu sediakan
Bukti pendapatan, pekerjaan atau harta bekas suami; bukti taraf hidup semasa perkahwinan; tarikh nikah dan cerai; catatan sumbangan anda kepada rumah tangga, anak atau kerjaya suami; dan cadangan jumlah yang boleh anda terangkan.
Perkara penting
Mengikut al-Quran, mutaah diberikan menurut kemampuan suami: yang senang menurut kemampuannya dan yang susah menurut kemampuannya, dengan cara yang patut (al-Baqarah 2:236). Dalam mazhab Syafie, jika pihak-pihak bertikai tentang jumlah, Hakim menentukannya dengan ijtihad, mengambil kira keadaan kedua-dua pihak: kemampuan suami serta kedudukan dan sifat isteri. Dalam amalan, Mahkamah Syariah juga menimbang taraf hidup pasangan semasa perkahwinan, tempoh perkahwinan, pengorbanan dan sumbangan isteri, dan sebab perceraian. Perjanjian persetujuan tidak boleh menggugurkan hak mutaah isteri (Arahan Amalan No. 15 Tahun 2005).
5. Selepas perintah mutaah dibuat
Apa berlaku
Perintah mutaah ialah perintah bayaran wang secara muktamad, bukan bayaran bulanan seperti nafkah. Simpan salinan perintah dan rekod setiap bayaran yang diterima.
Apa saya perlu buat
Jika bayaran tidak dibuat mengikut perintah, anda boleh mengambil tindakan penguatkuasaan (lihat bahagian seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah mutaah dan rekod bayaran.
Perkara penting
Pelaksanaan perintah melalui potongan pencen hanya melibatkan nafkah isteri, nafkah iddah, nafkah anak dan tunggakannya, dan tidak disebut bagi mutaah (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2022).
6. Perintah mutaah tidak dibayar
Apa berlaku
Saman penghutang penghakiman boleh dimulakan terhadap perintah bayaran wang yang dikeluarkan secara muktamad seperti mutaah, dan didengar di hadapan Hakim melalui pemeriksaan terhadap penghutang penghakiman (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2021). Jika kegagalan membayar itu disengajakan, Mahkamah yang membuat perintah boleh mengarahkan jumlah tertunggak dikutip seperti kutipan denda, atau memenjarakan orang itu tidak melebihi satu tahun bagi bayaran yang tidak dijelaskan (Akta 303 s. 132(1), (2)(b)).
Apa saya perlu buat
Anda boleh memfailkan sendiri tindakan penguatkuasaan, atau mendaftar sebagai pengadu di Bahagian Sokongan Keluarga (BSK). Skop BSK meliputi penguatkuasaan perintah mutaah sejak 2017, dan Peguam Syarie panel BSK boleh mewakili anda dalam tindakan penguatkuasaan secara percuma.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah mutaah, rekod bayaran yang diterima dan yang belum dibayar, serta maklumat terkini tentang pekerjaan, alamat atau harta bekas suami.
Perkara penting
Jika bekas suami memindahkan harta dalam tempoh tiga tahun dengan tujuan mengurangkan kemampuannya membayar mutaah, Mahkamah boleh memerintahkan pindahan itu dibatalkan atau menghalangnya melalui injunksi (s. 106). Wang pendahuluan yang dibayar BSK dituntut balik daripada penghutang penghakiman (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2019).
7. Rayuan
Apa berlaku
Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Rendah Syariah dibuat ke Mahkamah Tinggi Syariah, dan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah (Akta 585 s. 139(1)).
Apa saya perlu buat
Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Keputusan yang dibuat dengan persetujuan dalam Majlis Sulh direkodkan sebagai perintah; dapatkan nasihat sebelum menandatangani perjanjian.
Panduan Mahkamah Syariah: Harta Sepencarian
1. Apa itu harta sepencarian
Apa berlaku
Harta sepencarian ialah harta yang diperoleh bersama oleh suami dan isteri semasa perkahwinan berkuat kuasa, mengikut syarat yang ditetapkan oleh Hukum Syarak (Akta 303 s. 2). Ia termasuk harta yang diperoleh melalui usaha bersama (s. 122(1)) dan harta yang diperoleh melalui usaha tunggal satu pihak (s. 122(3)). Harta yang dimiliki satu pihak sebelum berkahwin juga termasuk jika harta itu telah dimajukan dengan banyak semasa perkahwinan oleh pihak yang satu lagi atau melalui usaha bersama (s. 122(5)).
Apa saya perlu buat
Senaraikan harta yang diperoleh semasa perkahwinan, siapa yang membelinya, bagaimana ia dibiayai, dan sumbangan setiap pihak.
Apa saya perlu sediakan
Senarai harta (rumah, tanah, kenderaan, simpanan, saham, perniagaan), dokumen hak milik, penyata pinjaman dan bukti sumbangan.
Perkara penting
Mahkamah boleh memerintahkan harta itu dibahagikan, atau dijual dan hasil jualannya dibahagikan (s. 122(1), (3)). Sumbangan tidak terhad kepada wang; ia termasuk harta, tenaga kerja, dan bagi harta usaha tunggal, sumbangan menjaga rumah tangga atau keluarga (s. 122(2), (4)).
2. Bila harta sepencarian boleh dituntut
Apa berlaku
Tuntutan harta sepencarian boleh dibuat semasa tuntutan perceraian, selepas perceraian, atau selepas kematian mana-mana pihak (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2003). Mahkamah mempunyai kuasa membahagikan harta sepencarian apabila membenarkan lafaz talak atau membuat perintah perceraian (Akta 303 s. 122(1)). Dalam permohonan perceraian, iqrar perlu menyatakan persetujuan atau cadangan tentang pembahagian harta yang diperoleh melalui usaha bersama (s. 47(1)).
Apa saya perlu buat
Jika perceraian sedang berjalan, nyatakan persetujuan atau cadangan anda dalam iqrar. Jika tiada persetujuan, atau perceraian sudah berlaku, failkan tuntutan harta sepencarian (lihat langkah seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil cerai atau perintah perceraian (jika sudah bercerai), senarai harta dan dokumen hak milik.
Perkara penting
Pada asalnya, tuntutan harta sepencarian dibuat di Mahkamah yang berbidang kuasa di negeri tempat perintah perceraian atau pengesahan perceraian dikeluarkan (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2003). Sebagai pengecualian, tuntutan boleh didengar dan diputuskan apabila pihak yang menuntut memenuhi s. 2 dan s. 4 (Arahan Amalan No. 4 Tahun 2016). Akta 303 terpakai kepada orang Islam yang tinggal di Wilayah Persekutuan dan orang Islam yang bermastautin di Wilayah Persekutuan tetapi tinggal di luarnya (s. 4).
3. Langkah 1: Failkan tuntutan harta sepencarian
Apa berlaku
Tuntutan harta sepencarian dimulakan dengan saman dan pernyataan tuntutan, dan didaftarkan di kaunter Mahkamah Tinggi Syariah. Semua tuntutan harta sepencarian, sama ada harta alih atau harta tak alih, didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah dan tidak boleh didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah. Tuntutan yang melibatkan harta tak alih dimulakan di Mahkamah Tinggi Syariah (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2002).
Apa saya perlu buat
Dalam pernyataan tuntutan, senaraikan setiap harta, bila dan bagaimana ia diperoleh, sumbangan setiap pihak, dan bahagian yang dituntut. Tuntutan didaftarkan oleh plaintif sendiri atau oleh Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Harta Sepencarian Cerai Hidup)': saman dan pernyataan tuntutan bertaip dalam tiga salinan; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan; salinan sijil cerai; salinan dokumen harta; dan borang pendaftaran. Bawa dokumen asal. Jika defendan lebih daripada seorang, sediakan salinan mengikut bilangan defendan.
Perkara penting
Bagi harta tak alih, carian rasmi atau persendirian geran hak milik yang terkini perlu dikemukakan semasa pendaftaran dan pada mana-mana peringkat prosiding sebelum penghakiman (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2023). Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019).
4. Langkah 2: Majlis Sulh, perbicaraan dan cara pembahagian
Apa berlaku
Tuntutan harta sepencarian dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010), kecuali kes yang disertakan perjanjian penyelesaian yang dibuat dengan bantuan Jabatan Bantuan Guaman, Bahagian Sokongan Keluarga atau Kor Agama Angkatan Tentera Malaysia, atau yang telah melalui pengantaraan di agensi itu (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2024). Jika tiada persetujuan, Mahkamah mendengar kes dan memutuskan pembahagian.
Apa saya perlu buat
Bagi harta yang diperoleh melalui usaha bersama, Mahkamah mengambil kira takat sumbangan setiap pihak dalam bentuk wang, harta atau tenaga kerja; hutang yang dibuat untuk manfaat bersama; dan keperluan anak-anak yang belum dewasa. Tertakluk kepada perkara itu, Mahkamah cenderung kepada pembahagian sama rata (Akta 303 s. 122(2)).
Apa saya perlu sediakan
Bukti sumbangan kewangan (resit, penyata bank, penyata pinjaman), bukti sumbangan tenaga atau menjaga rumah tangga, senarai hutang bersama, dan maklumat anak-anak.
Perkara penting
Bagi harta yang diperoleh melalui usaha tunggal satu pihak, Mahkamah mengambil kira sumbangan pihak yang satu lagi terhadap kebajikan keluarga dengan menjaga rumah tangga atau keluarga, dan keperluan anak-anak yang belum dewasa. Mahkamah boleh membahagikan mengikut kadar yang munasabah, tetapi pihak yang memperoleh harta itu hendaklah menerima bahagian yang lebih besar (s. 122(4)).
5. Menghalang harta dijual atau dipindahkan
Apa berlaku
Atas permohonan mana-mana pihak, Mahkamah boleh membuat perintah melarang suami atau isteri melupuskan harta yang diperoleh semasa perkahwinan, sama ada secara bersama atau sendiri, jika prosiding perkahwinan sedang berjalan atau dalam prosiding yang Mahkamah boleh membuat perintah pembahagian harta sepencarian, dan Mahkamah berpuas hati perintah itu perlu (Akta 303 s. 107A(1)). Kegagalan mematuhi perintah itu boleh dihukum sebagai penghinaan Mahkamah (s. 107A(2)).
Apa saya perlu buat
Permohonan injunksi atau pembekuan transaksi harta didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah melalui notis permohonan dan afidavit. Permohonan sebelum tindakan dimulakan hanya dibenarkan dalam keadaan segera, dan boleh dibuat secara ex parte dengan afidavit yang menyatakan fakta dengan jelas (Akta 585 s. 200(2)–(3)).
Apa saya perlu sediakan
Notis permohonan dan afidavit; salinan kad pengenalan pemohon dan responden; dokumen hak milik atau bukti harta; dan bukti rancangan menjual atau memindahkan harta, jika ada.
Perkara penting
Perintah ex parte berkuat kuasa tidak melebihi 30 hari. Jika kes induk belum difailkan, pemohon hendaklah memfailkannya dalam 14 hari dari tarikh perintah ex parte, dan perintah itu mesti disampaikan kepada responden dalam tujuh hari; jika tidak, perintah itu terbatal. Pendengaran inter parte ditetapkan tidak lebih 30 hari dan tidak kurang 21 hari dari tarikh perintah (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2016). Pemohon bertanggungan membayar ganti rugi jika kemudian didapati perintah itu tidak patut dikeluarkan.
6. Harta sepencarian selepas kematian pasangan
Apa berlaku
Tuntutan harta sepencarian boleh dibuat selepas kematian mana-mana pihak (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2003). Tuntutan ini didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah. Kes harta sepencarian hendaklah diselesaikan terlebih dahulu sebelum perbicaraan kes hibah, wasiat dan pusaka yang melibatkan harta yang sama dan pihak yang berkepentingan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2021).
Apa saya perlu buat
Jadikan semua ahli waris yang berhak dan berkepentingan sebagai pihak dalam kes yang melibatkan tuntutan terhadap harta si mati (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2022). Failkan saman dan pernyataan tuntutan di kaunter Mahkamah Tinggi Syariah.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Harta Sepencarian Cerai Mati)': saman dan pernyataan tuntutan; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika perlu; salinan sijil kematian si mati; salinan sijil kelahiran plaintif jika plaintif ialah anak yang menuntut bagi pihak si mati; salinan dokumen harta; dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Pembahagian pusaka selepas harta sepencarian ditentukan ialah proses berasingan; lihat topik Perintah Faraid di halaman utama.
7. Harta sepencarian semasa permohonan poligami
Apa berlaku
Mahkamah yang memberi kebenaran berpoligami, atau memerintahkan perkahwinan poligami didaftarkan, berkuasa atas permohonan mana-mana pihak kepada perkahwinan untuk memerintahkan pembahagian harta yang diperoleh melalui usaha bersama semasa perkahwinan, atau penjualan harta itu dan pembahagian hasil jualannya (Akta 303 s. 23(9)(b)).
Apa saya perlu buat
Failkan tuntutan harta sepencarian semasa poligami di kaunter Mahkamah Tinggi Syariah melalui saman dan pernyataan tuntutan.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Harta Sepencarian Semasa Poligami)': saman dan pernyataan tuntutan; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika perlu; salinan sijil nikah atau sijil rujuk; salinan dokumen harta; dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Mahkamah yang sama juga berkuasa memerintahkan suami membayar nafkah kepada isteri sedia ada (s. 23(9)(a)). Lihat topik Permohonan Poligami di halaman utama.
8. Selepas perintah dibuat
Apa berlaku
Perintah harta sepencarian yang melibatkan hartanah hendaklah mengandungi antaranya: nombor hak milik, strata atau parsel; bebanan dan sekatan kepentingan; nombor lot atau PT; mukim; daerah; bahagian tuan tanah; tuan tanah berdaftar; perisytiharan sebagai harta sepencarian; dan bahagian yang diisytiharkan sebagai harta sepencarian (Arahan Amalan No. 6 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Semak butiran dalam perintah dengan dokumen hak milik. Jika perintah tidak dipatuhi, tindakan penguatkuasaan boleh dipohon di Mahkamah Syariah, contohnya melalui penyitaan dan penjualan, pemilikan harta tak alih, atau penghantarserahan harta alih.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah yang dimeterai, dokumen hak milik dan carian terkini.
Perkara penting
Panduan ini meliputi proses di Mahkamah Syariah sahaja. Simpan salinan perintah yang dimeterai dengan selamat.
9. Rayuan
Apa berlaku
Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah dibuat ke Mahkamah Rayuan Syariah (Akta 585 s. 139(1)).
Apa saya perlu buat
Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Keputusan yang dibuat dengan persetujuan dalam Majlis Sulh direkodkan sebagai perintah; dapatkan nasihat sebelum menandatangani perjanjian.
Panduan Mahkamah Syariah: Permohonan Poligami
1. Bila kebenaran Mahkamah diperlukan
Apa berlaku
Seorang lelaki yang masih berkahwin tidak boleh berkahwin dengan perempuan lain kecuali dengan kebenaran bertulis Mahkamah terlebih dahulu (Akta 303 s. 23(1)). Syarat ini terpakai kepada perkahwinan di Wilayah Persekutuan oleh lelaki yang bermastautin di dalam atau di luar Wilayah Persekutuan, dan kepada perkahwinan di luar Wilayah Persekutuan oleh lelaki yang bermastautin di Wilayah Persekutuan (s. 23(2)).
Apa saya perlu buat
Jika anda merancang untuk berkahwin lagi, failkan permohonan kebenaran sebelum akad nikah. Suami yang mahu berkahwin semasa bekas isterinya masih dalam iddah raj'i juga perlu mendapat kebenaran Mahkamah sebagai permohonan poligami (Arahan Amalan No. 4 Tahun 2008).
Apa saya perlu sediakan
Maklumat pendapatan, komitmen dan tanggungan anda, serta sebab perkahwinan yang dicadangkan.
Perkara penting
Anggota Polis Diraja Malaysia dan Angkatan Tentera Malaysia perlu menyertakan surat kebenaran daripada Pegawai Memerintah atau Ketua Polis Negara sebelum Mahkamah memutuskan permohonan (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2007). Anggota Agensi Penguatkuasaan Maritim Malaysia perlu mengemukakan borang permohonan kebenaran poligami agensi itu (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2019).
2. Langkah 1: Failkan permohonan kebenaran
Apa berlaku
Permohonan kebenaran berpoligami didengar di Mahkamah Tinggi Syariah (Arahan Amalan No. 14 Tahun 2006). Permohonan disertakan iqrar yang menyatakan alasan perkahwinan yang dicadangkan itu adil atau perlu; pendapatan semasa pemohon; butiran komitmen, kewajipan dan liabiliti kewangannya; bilangan tanggungannya, termasuk yang akan menjadi tanggungan akibat perkahwinan itu; dan sama ada persetujuan atau pandangan isteri sedia ada telah diperoleh (Akta 303 s. 23(3)).
Apa saya perlu buat
Failkan saman dan pernyataan tuntutan bersama borang iqrar di kaunter Mahkamah Tinggi Syariah. Borang iqrar ditandatangani di hadapan Penolong Pendaftar atau Pendaftar Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan sahaja. Permohonan didaftarkan oleh pemohon sendiri atau oleh Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Kebenaran Poligami)': saman dan pernyataan tuntutan; borang iqrar; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan; salinan sijil nikah atau sijil rujuk dengan isteri sedia ada; salinan sijil cerai (jika berkaitan); salinan sijil cerai atau sijil kematian suami bakal isteri jika dia janda atau balu; salinan sijil kelahiran atau kad pengenalan anak (jika berkaitan); slip gaji, penyata pendapatan atau penyata bank bagi tiga bulan terkini; dan borang pendaftaran. Sediakan tiga salinan, atau mengikut bilangan defendan jika lebih.
Perkara penting
Permohonan kebenaran poligami tidak melalui Majlis Sulh. Pendaftaran tidak diproses jika dokumen tidak lengkap. Bawa dokumen asal semasa pendaftaran dan sebutan. Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019).
3. Langkah 2: Pendengaran secara tertutup
Apa berlaku
Apabila menerima permohonan, Mahkamah memanggil pemohon, isteri atau isteri-isteri sedia ada, bakal isteri, wali bakal isteri, dan sesiapa yang pada pendapat Mahkamah boleh memberi maklumat, untuk hadir ke pendengaran. Pendengaran dijalankan secara tertutup (in camera) (Akta 303 s. 23(4)).
Apa saya perlu buat
Salinan permohonan dan iqrar disampaikan bersama saman kepada setiap isteri sedia ada (s. 23(5)). Isteri sedia ada dijadikan pihak dan dipanggil hadir dalam prosiding permohonan kebenaran poligami (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2021). Hadir pada tarikh yang ditetapkan dan bersedia menjawab soalan Hakim.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal, bukti pendapatan dan komitmen, dan bukti yang menyokong alasan permohonan.
Perkara penting
Persetujuan isteri sedia ada bukan syarat untuk Mahkamah memberi kebenaran, tetapi pandangannya mesti ditanya di Mahkamah. Iqrar juga mesti menyatakan sama ada persetujuan atau pandangannya telah diperoleh (s. 23(3)). Mahkamah menilai syarat-syarat dalam s. 23(4) sebelum memberi kebenaran.
4. Syarat Mahkamah memberi kebenaran
Apa berlaku
Mahkamah boleh memberi kebenaran jika berpuas hati bahawa: (a) perkahwinan yang dicadangkan itu adil atau perlu, dengan mengambil kira keadaan seperti kemandulan, keuzuran jasmani, tidak layak dari segi jasmani untuk persetubuhan, sengaja ingkar perintah untuk memulihkan hak persetubuhan, atau gila di pihak isteri sedia ada; (b) pemohon mempunyai kemampuan untuk menanggung semua isteri dan tanggungannya mengikut Hukum Syarak, termasuk tanggungan akibat perkahwinan itu; (c) pemohon mampu memberi layanan adil kepada semua isterinya mengikut Hukum Syarak; dan (d) perkahwinan itu tidak akan menyebabkan darar syarie kepada isteri sedia ada (Akta 303 s. 23(4)).
Apa saya perlu buat
Sediakan bukti bagi setiap syarat: alasan perkahwinan, pendapatan dan perbelanjaan, susunan giliran dan tempat tinggal yang dirancang.
Apa saya perlu sediakan
Slip gaji atau penyata pendapatan dan penyata bank bagi tiga bulan terkini, senarai komitmen dan tanggungan, dan dokumen yang menyokong alasan permohonan.
Perkara penting
Darar syarie bermaksud kemudaratan, menurut apa yang biasa diiktiraf oleh Hukum Syarak, yang menjejaskan isteri dari segi agama, nyawa, tubuh badan, akal fikiran, maruah atau harta (s. 2).
5. Jika anda isteri sedia ada
Apa berlaku
Anda akan menerima saman bersama salinan permohonan dan iqrar suami (Akta 303 s. 23(5)). Isteri sedia ada dijadikan pihak dan dipanggil hadir dalam prosiding permohonan kebenaran poligami (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2021). Pendengaran dijalankan secara tertutup (s. 23(4)).
Apa saya perlu buat
Hadir pada tarikh yang ditetapkan. Persetujuan anda bukan syarat kebenaran, tetapi pandangan anda mesti ditanya di Mahkamah. Anda boleh mengemukakan pandangan dan bukti tentang kemampuan suami, layanan adil, dan sama ada perkahwinan itu akan menyebabkan darar syarie kepada anda (s. 23(4)(b)–(d)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan saman, permohonan dan iqrar; sijil nikah; dan bukti yang berkaitan dengan nafkah, perbelanjaan rumah tangga atau kemudaratan.
Perkara penting
Mahkamah yang memberi kebenaran boleh, atas permohonan mana-mana pihak, memerintahkan suami membayar nafkah kepada isteri sedia ada, dan memerintahkan pembahagian harta yang diperoleh melalui usaha bersama (s. 23(9)). Lihat topik Nafkah Isteri dan Iddah serta Harta Sepencarian di halaman utama.
6. Selepas keputusan
Apa berlaku
Jika kebenaran diberikan, tatacara akad nikah dan pendaftaran perkahwinan itu sama seperti perkahwinan lain di Wilayah Persekutuan (Akta 303 s. 23(8)). Mahkamah yang memberi kebenaran berkuasa, atas permohonan mana-mana pihak, memerintahkan suami membayar nafkah kepada isteri sedia ada, dan memerintahkan pembahagian harta yang diperoleh melalui usaha bersama atau penjualannya (s. 23(9)).
Apa saya perlu buat
Pihak yang tidak berpuas hati dengan keputusan boleh merayu (s. 23(6)). Rayuan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah dibuat ke Mahkamah Rayuan Syariah, dan notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(1), (4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Simpan perintah poligami dengan selamat; ia disenaraikan sebagai dokumen jika isteri kemudian menuntut supaya suami tinggal bersama atau berlaku adil. Pengisytiharan dan pembahagian harta sepencarian di bawah s. 23 juga dibicarakan di Mahkamah Tinggi Syariah (Arahan Amalan No. 14 Tahun 2006).
7. Berkahwin tanpa kebenaran Mahkamah
Apa berlaku
Lelaki yang berkahwin lain semasa perkahwinannya masih wujud tanpa kebenaran bertulis Mahkamah terlebih dahulu melakukan kesalahan, dan boleh dihukum denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya (Akta 303 s. 123). Kes kesalahan ini didengar di Mahkamah Rendah Syariah atau mengikut bidang kuasa yang diberikan oleh undang-undang (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Perkahwinan yang diakadkan tanpa kebenaran tidak boleh didaftarkan kecuali Mahkamah berpuas hati bahawa ia sah mengikut Hukum Syarak dan memerintahkan ia didaftarkan, tertakluk kepada s. 123 (s. 23(1A)). Lihat topik Pengesahan dan Pendaftaran Nikah di halaman utama.
Apa saya perlu sediakan
Salinan sijil nikah dengan isteri sedia ada, dan maklumat tentang perkahwinan yang dijalankan tanpa kebenaran.
Perkara penting
Lelaki yang berkahwin tanpa kebenaran hendaklah membayar dengan segera keseluruhan mas kahwin dan pemberian yang terhutang kepada isteri atau isteri-isteri sedia ada; jika tidak dibayar, jumlah itu boleh dituntut sebagai hutang (s. 23(7)).
8. Isteri dalam poligami tidak dilayan adil
Apa berlaku
Jika suami berhenti tinggal bersama isterinya seperti yang dikehendaki Hukum Syarak, isteri boleh memohon Mahkamah memerintahkan suami tinggal bersama semula (Akta 303 s. 120). Tuntutan perintah supaya suami tinggal bersama atau berlaku adil didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah. Tuntutan supaya suami tinggal bersama semula dirujuk ke Majlis Sulh semasa pendaftaran (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010).
Apa saya perlu buat
Failkan saman dan pernyataan tuntutan di kaunter Mahkamah Tinggi Syariah. Nyatakan cara suami tidak tinggal bersama atau tidak berlaku adil.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Perintah Supaya Suami Tinggal Bersama / Berlaku Adil)': saman dan pernyataan tuntutan; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan jika perlu; salinan sijil nikah atau sijil rujuk; perintah poligami (jika berkaitan); dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Suami yang dengan sengaja tidak mematuhi perintah supaya tinggal bersama semula melakukan kesalahan (s. 126). Tidak memberi keadilan sewajarnya kepada isteri mengikut Hukum Syarak juga suatu kesalahan (s. 128). Hukuman bagi setiap kesalahan ini ialah denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya. Jika suami yang mempunyai lebih daripada seorang isteri tidak berlaku adil mengikut Hukum Syarak, isteri boleh menuntut fasakh atas alasan penganiayaan (s. 52(1)(h)(vi)); lihat topik Fasakh di halaman utama.
Panduan Mahkamah Syariah: Pengesahan dan Pendaftaran Nikah
1. Nikah sah tetapi belum didaftarkan
Apa berlaku
Pasangan yang bernikah mengikut Hukum Syarak di bawah mana-mana undang-undang, sebelum atau selepas tarikh yang ditetapkan, boleh memohon kepada Pendaftar pada bila-bila masa untuk mendaftarkan perkahwinan itu jika ia belum didaftarkan (Akta 303 s. 33(1)).
Apa saya perlu buat
Mohon kepada Pendaftar Nikah, Cerai dan Rujuk. Pendaftar boleh meminta pasangan hadir dan mengemukakan bukti perkahwinan, sama ada lisan atau dokumen, dan butiran lain (s. 33(2)). Jika berpuas hati, Pendaftar mendaftarkan perkahwinan itu dan salinan diperakui dihantar kepada suami dan isteri (s. 33(3)–(5)).
Apa saya perlu sediakan
Bukti perkahwinan (dokumen nikah, maklumat wali, saksi dan jurunikah), dan salinan kad pengenalan pasangan.
Perkara penting
Pendaftar tidak akan mendaftarkan perkahwinan jika berpuas hati ia tidak sah di bawah Akta 303 (s. 33(6)). Jika perkahwinan itu dijalankan bertentangan dengan Bahagian II, pendaftaran memerlukan perintah Mahkamah (s. 12(2)).
2. Nikah di luar negara
Apa berlaku
Pemastautin Wilayah Persekutuan yang berkahwin di luar negara mengikut Hukum Syarak hendaklah hadir di hadapan Pendaftar Nikah, Cerai dan Rujuk di luar negara dalam enam bulan selepas tarikh perkahwinan untuk mendaftarkannya. Jika pasangan pulang sebelum didaftarkan, pendaftaran hendaklah dibuat dalam enam bulan selepas salah seorang atau kedua-duanya tiba di Wilayah Persekutuan, di hadapan mana-mana Pendaftar di Wilayah Persekutuan (Akta 303 s. 31(1)–(2)).
Apa saya perlu buat
Jika nikah dijalankan di luar negara tanpa kebenaran, pengesahan nikah dipohon di Mahkamah Rendah Syariah melalui notis permohonan dan afidavit. Pengesahan nikah di luar negara, seperti perkahwinan di Thailand, hendaklah merujuk kepada fatwa negeri yang telah diwartakan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2001).
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Permohonan Pengesahan Nikah Tanpa Kebenaran di Luar Negara)': antaranya salinan sijil nikah luar negara yang diterjemahkan ke dalam bahasa Melayu oleh agensi penterjemahan yang diiktiraf, dan salinan surat pengesahan konsulat atau kedutaan tempat pernikahan; salinan asal dokumen itu perlu dicop pengesahan oleh Kementerian Luar Negeri.
Perkara penting
Nikah poligami di luar negara, sama ada kurang enam bulan atau lewat bertahun-tahun, tidak boleh didaftarkan terus oleh Pendaftar; ia mesti disahkan oleh Mahkamah terlebih dahulu (s. 23(1A)). Nikah yang dijalankan tanpa kebenaran berkahwin (s. 19) juga memerlukan perintah Mahkamah untuk didaftarkan (s. 12(2)). Walaupun ada s. 31, perkahwinan yang sah mengikut Hukum Syarak dan belum didaftarkan boleh dipohon untuk didaftarkan oleh Pendaftar pada bila-bila masa (s. 33(1)). Tidak hadir di hadapan Pendaftar dalam tempoh enam bulan ialah satu kesalahan yang boleh dihukum denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya (s. 35), dan pendakwaannya memerlukan izin bertulis Ketua Pendakwa Syarie (s. 41). Pendaftaran semata-mata tidak menjadikan perkahwinan sah atau tidak sah (s. 34).
3. Nikah di dalam negara tanpa kebenaran
Apa berlaku
Perkahwinan yang bertentangan dengan Akta 303 tidak boleh didaftarkan (s. 12(1)). Namun, perkahwinan yang dijalankan bertentangan dengan mana-mana peruntukan Bahagian II tetapi sah mengikut Hukum Syarak boleh didaftarkan dengan perintah Mahkamah (s. 12(2)). Hakim boleh mengesahkan perkahwinan itu dan membuat perintah tentang kesahannya atas permohonan mana-mana pihak untuk tujuan pendaftaran (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Failkan permohonan pengesahan nikah tanpa kebenaran di dalam negara di kaunter Mahkamah Rendah Syariah melalui notis permohonan dan afidavit (lihat langkah seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Permohonan Pengesahan Nikah Tanpa Kebenaran di Dalam Negara)': antaranya salinan kad pengenalan; dokumen status perkahwinan terdahulu (sijil cerai atau sijil kematian pasangan terdahulu, jika berkaitan); sijil kelahiran isteri dan sijil nikah ibu bapanya; salinan perakuan nikah dari pejabat agama berkaitan (jika ada); dan laporan permohonan perintah pengesahan pendaftaran perkahwinan daripada Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI).
Perkara penting
Pendaftaran dengan perintah Mahkamah tidak menjejaskan kesalahan di bawah s. 40(2), iaitu berkahwin bertentangan dengan Bahagian II (s. 12(2)). Hukuman bagi kesalahan itu ialah denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya (s. 40(2)).
4. Nikah poligami tanpa kebenaran
Apa berlaku
Perkahwinan poligami yang dijalankan tanpa kebenaran Mahkamah tidak boleh didaftarkan kecuali Mahkamah berpuas hati bahawa ia sah mengikut Hukum Syarak dan memerintahkan ia didaftarkan, tertakluk kepada s. 123 (Akta 303 s. 23(1A)). Isteri sedia ada dijadikan pihak dan dipanggil hadir dalam permohonan pengesahan dan pendaftaran nikah poligami (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2021).
Apa saya perlu buat
Dapatkan laporan siasatan JAWI terlebih dahulu; Mahkamah tidak akan mendengar permohonan pengesahan nikah poligami tanpa laporan ini. Permohonan pengesahan nikah poligami tanpa kebenaran, sama ada di dalam atau di luar negara, didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah melalui notis permohonan dan afidavit. Afidavit mesti menyatakan status perkahwinan itu sama ada poligami atau tidak (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Permohonan Pengesahan Nikah Poligami Tanpa Kebenaran di Dalam Negara / di Luar Negara)': antaranya salinan sijil nikah, sijil cerai atau sijil rujuk dengan isteri sedia ada; dokumen status perkahwinan terdahulu isteri; sijil nikah luar negara yang diterjemahkan dan surat pengesahan konsulat atau kedutaan (bagi nikah di luar negara).
Perkara penting
Berkahwin lain tanpa kebenaran bertulis Mahkamah ialah satu kesalahan yang boleh dihukum denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan, atau kedua-duanya (s. 123). Suami hendaklah membayar dengan segera keseluruhan mas kahwin dan pemberian yang terhutang kepada isteri sedia ada (s. 23(7)). Lihat topik Permohonan Poligami di halaman utama.
5. Laporan JAWI sebelum memfailkan
Apa berlaku
Bagi pengesahan nikah poligami tanpa kebenaran, laporan siasatan dan surat iringan daripada Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) perlu diperoleh sebelum permohonan difailkan di Mahkamah. Bagi permohonan pengesahan nikah lain, laporan ini diminta jika berkaitan.
Apa saya perlu buat
Rujuk JAWI untuk mendapatkan laporan itu, kemudian bawa bersama permohonan ke kaunter Mahkamah Syariah.
Apa saya perlu sediakan
Laporan siasatan dan surat iringan JAWI.
Perkara penting
Laporan ini disenaraikan dalam 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran' bagi permohonan pengesahan nikah Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan.
6. Langkah 1: Failkan permohonan pengesahan nikah
Apa berlaku
Permohonan pengesahan nikah dibuat melalui notis permohonan yang disokong afidavit, dan didaftarkan di kaunter Mahkamah Syariah. Afidavit mesti menyatakan status perkahwinan yang hendak disahkan, sama ada poligami atau tidak (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Kes pengesahan nikah tanpa kebenaran didengar di Mahkamah tempat pihak bermastautin ketika pernikahan dilangsungkan: (a) bagi lelaki atau perempuan yang bermastautin di Malaysia, di tempat mastautinnya; (b) bagi poligami tanpa kebenaran, di tempat lelaki bermastautin; (c) bagi lelaki yang bermastautin di Malaysia dengan perempuan yang tidak bermastautin di Malaysia, di tempat lelaki; (d) bagi lelaki yang tidak bermastautin di Malaysia dengan perempuan yang bermastautin di Malaysia, di tempat perempuan (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2023).
Apa saya perlu sediakan
Notis permohonan dan afidavit bertaip dalam tiga salinan bagi setiap pemohon; pengenalpastian ekshibit bagi setiap dokumen yang ditanda sebagai ekshibit; salinan kad pengenalan; surat akuan pengesahan pemastautinan ketika pernikahan dilangsungkan (jika perlu); dan borang pendaftaran. Bawa dokumen asal.
Perkara penting
Permohonan didaftarkan oleh pemohon sendiri atau oleh Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa. Dokumen pengesahan mastautin yang diperakukan Imam kariah atau pegawai masjid diterima sebagai bukti permastautinan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019).
7. Langkah 2: Pendengaran dan bukti
Apa berlaku
Hakim memastikan pemohon mengemukakan surat perakuan nikah asal yang sah dan diperakui oleh pihak berkuasa yang berkenaan, bersama terjemahan bahasa Melayu jika perlu. Hakim boleh memerintahkan dokumen sokongan seperti pasport dan visa bagi menyokong kesahihan kenyataan dalam surat perakuan nikah (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Jika Hakim meragui kebenaran kenyataan tentang rukun dan syarat nikah, atau pemohon gagal mengemukakan surat perakuan nikah dan dokumen sokongan, Hakim boleh memerintahkan wali, jurunikah atau saksi hadir memberi keterangan. Jika bapa telah meninggal dunia atau tidak dapat dikesan, keterangan saksi yang hadir dalam majlis perkahwinan itu memadai (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu sediakan
Surat perakuan nikah asal dan terjemahannya, pasport dan visa (jika nikah di luar negara), serta nama dan maklumat wali, jurunikah dan saksi.
Perkara penting
Jika wali, jurunikah, saksi atau dokumen tidak dapat dikemukakan, Hakim menentukan sahnya perkahwinan berdasarkan qarinah di bawah undang-undang keterangan Mahkamah Syariah atau amalan sumpah Mahkamah Syariah (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
8. Keputusan dan selepas perintah
Apa berlaku
Jika Hakim mendapati perkahwinan itu sah mengikut Hukum Syarak, Hakim membuat perintah supaya perkahwinan itu didaftarkan. Jika Hakim mendapati ia tidak sah, Hakim membuat perintah pemisahan kehakiman (faraq) (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Bawa salinan perintah pendaftaran ke Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) untuk pendaftaran perkahwinan. Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah yang dimeterai, kad pengenalan dan dokumen nikah.
Perkara penting
Perintah Mahkamah Syariah hanya mengisytiharkan status pernikahan dan nasab, dan tidak memerintahkan Jabatan Pendaftaran Negara meminda dokumen identiti (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2022). Kesalahan berkaitan pernikahan tanpa kebenaran dan kesan pengesahan perkahwinan didengar di Mahkamah Rendah Syariah atau mengikut bidang kuasa yang diberikan oleh undang-undang (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2007).
9. Rekod atau cabutan nikah tidak dijumpai
Apa berlaku
Jika cabutan atau rekod nikah tidak dijumpai, pasangan boleh memohon pengesahan nikah di Mahkamah Rendah Syariah.
Apa saya perlu buat
Failkan notis permohonan dan afidavit di kaunter Mahkamah Rendah Syariah. Dalam afidavit, terangkan bila, di mana dan oleh siapa nikah dijalankan, serta wali dan saksinya.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Permohonan Pengesahan Nikah — Kes Cabutan Nikah Tidak Dijumpai)': notis permohonan dan afidavit; salinan kad pengenalan pemohon dan responden; surat akuan pengesahan pemastautinan jika perlu; pengenalpastian ekshibit; dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Jika dokumen tidak dapat dikemukakan, Mahkamah boleh memerintahkan wali, jurunikah atau saksi hadir memberi keterangan (Arahan Amalan No. 9 Tahun 2007).
10. Nikah ibu bapa tidak didaftarkan
Apa berlaku
Bagi perempuan yang mahu berkahwin tetapi perkahwinan ibu bapanya tidak didaftarkan di Malaysia, jika ibu bapanya atau salah seorang daripadanya masih hidup dan boleh hadir ke Mahkamah, mereka hendaklah terlebih dahulu memfailkan permohonan pengesahan pernikahan mereka (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2020).
Apa saya perlu buat
Jika ibu bapa telah meninggal dunia, perempuan itu hendaklah memfailkan permohonan pengesahan nasab (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2020).
Apa saya perlu sediakan
Maklumat perkahwinan ibu bapa, sijil kelahiran anda, dan sijil kematian ibu bapa jika berkaitan.
Perkara penting
Perintah Mahkamah Syariah hanya mengisytiharkan status nasab dan status pernikahan seseorang. Mahkamah Syariah tidak boleh mengeluarkan perintah kepada Jabatan Pendaftaran Negara untuk membetulkan atau meminda maklumat dalam kad pengenalan, sijil lahir atau dokumen identiti (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2022).
Panduan Mahkamah Syariah: Perintah Faraid
1. Apa itu perintah faraid
Apa berlaku
Perintah faraid ialah perakuan Mahkamah Syariah tentang siapa ahli waris si mati dan bahagian faraid masing-masing. Perakuan tentang ahli waris dan bahagian mereka yang dikeluarkan oleh Mahkamah Syariah menjadi perintah faraid dan mempunyai kesan seperti perintah lain (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2007). Bidang kuasa ini diberikan oleh Akta 505 s. 46(2)(b)(ix).
Apa saya perlu buat
Kenal pasti si mati, semua ahli waris yang masih hidup ketika si mati meninggal dunia, dan harta si mati. Kemudian failkan permohonan (lihat langkah seterusnya).
Apa saya perlu sediakan
Sijil kematian si mati, maklumat semua ahli waris, dan senarai harta si mati.
Perkara penting
Perintah faraid menentukan waris dan bahagian; ia bukan pembahagian atau pentadbiran harta itu sendiri. Jika status agama si mati dipertikaikan, permohonan pengisytiharan status agama si mati boleh dibuat di Mahkamah Syariah terlebih dahulu.
2. Langkah 1: Failkan permohonan perintah faraid
Apa berlaku
Perintah faraid dipohon melalui permohonan yang disokong afidavit pemohon (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2007). Permohonan didaftarkan mengikut tempat pemastautinan pemohon. Jika pemohon tidak bermastautin di mana-mana negeri di Malaysia, permohonan boleh dibuat di mana-mana negeri yang terdapat harta si mati (Arahan Amalan No. 2 Tahun 2003).
Apa saya perlu buat
Mahkamah yang mendengar kes ditentukan mengikut keseluruhan nilai harta si mati (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2012): Mahkamah Rendah Syariah mendengar kes dalam had nilai bidang kuasanya, dan kes yang melebihi had itu didengar di Mahkamah Tinggi Syariah. Failkan di kaunter Mahkamah Syariah, sendiri atau melalui Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen yang perlu dipenuhi (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2011): notis permohonan; afidavit sokongan; wakalah Peguam Syarie (jika berkaitan); pengenalpastian ekshibit bagi setiap ekshibit; salinan kad pengenalan pemohon; salinan kad pengenalan atau sijil kelahiran waris-waris (jika ada); salinan surat nikah, rujuk atau cerai si mati (jika berkenaan); salinan dokumen berkaitan harta (jika ada); dan salinan sijil kematian, perintah anggapan kematian atau permit pengkebumian si mati.
Perkara penting
Senarai semak dan borang pendaftaran bagi kes faraid disediakan di kaunter pendaftaran Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan; ia tidak disiarkan dalam senarai muat turun. Oleh sebab mahkamah ditentukan mengikut keseluruhan nilai harta si mati, sediakan juga dokumen yang menunjukkan nilai harta itu. Pendengaran permohonan perintah faraid mengikut bidang kuasa yang ditetapkan dalam akta yang berkenaan (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2011).
3. Langkah 2: Pendengaran dan perintah faraid
Apa berlaku
Mahkamah menjalankan siasatan waris, iaitu menyoal pemohon dan saksi untuk mengesahkan siapa ahli waris si mati, dan meneliti afidavit serta dokumen tentang si mati, ahli waris dan harta. Selepas itu Mahkamah mengeluarkan perakuan tentang ahli waris dan bahagian masing-masing. Perakuan itu menjadi perintah faraid dan mempunyai kesan seperti perintah lain (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Hadir pada tarikh yang ditetapkan bersama saksi yang mengenali keluarga si mati, dan bersedia menjawab soalan Hakim tentang hubungan setiap waris dengan si mati. Kecuali diperuntukkan selainnya, keterangan diberikan oleh dua orang saksi lelaki, atau seorang saksi lelaki dan dua orang saksi perempuan (Akta 561 s. 86(5)).
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal: sijil kematian, dokumen pengenalan waris, dan dokumen nikah atau cerai si mati; serta kad pengenalan saksi.
Perkara penting
Keperluan menjadikan semua ahli waris yang berhak dan berkepentingan sebagai pihak dalam tuntutan terhadap harta si mati tidak terpakai bagi kes faraid (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2022). Oleh itu, waris lain tidak perlu dijadikan pihak dalam permohonan perintah faraid; maklumat mereka dinyatakan dalam afidavit, dan kedudukan mereka disahkan melalui siasatan waris.
4. Pusaka berlapis (munasakhat)
Apa berlaku
Pusaka berlapis berlaku apabila seorang waris meninggal dunia sebelum harta pusaka si mati pertama dibahagikan, lalu bahagiannya perlu diwarisi pula oleh warisnya sendiri. Perintah faraid bagi kes ini mengandungi nama penuh dan maklumat lengkap (nombor kad pengenalan, nombor sijil kematian, tarikh mati) kesemua si mati; nama penuh dan nombor kad pengenalan ahli waris; hubungan ahli waris dengan si mati; dan bahagian faraid yang diterima (Arahan Amalan No. 14 Tahun 2021).
Apa saya perlu buat
Sediakan maklumat bagi setiap si mati mengikut urutan kematian, dan senarai waris bagi setiap lapis.
Apa saya perlu sediakan
Sijil kematian setiap si mati, dokumen pengenalan semua waris, dan dokumen hubungan keluarga bagi setiap lapis.
Perkara penting
Mahkamah yang mendengar kes ditentukan mengikut keseluruhan nilai harta si mati (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2012).
5. Harta sepencarian, hibah atau wasiat atas harta yang sama
Apa berlaku
Kes harta sepencarian hendaklah diselesaikan terlebih dahulu sebelum perbicaraan kes hibah, wasiat dan pusaka yang melibatkan harta yang sama dan pihak yang berkepentingan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2021).
Apa saya perlu buat
Jika pasangan si mati menuntut harta sepencarian, selesaikan tuntutan itu dahulu. Harta yang ditentukan sebagai harta sepencarian pasangan tidak termasuk dalam harta pusaka yang difaraidkan. Lihat topik Harta Sepencarian di halaman utama.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen harta dan maklumat tuntutan lain yang berkaitan dengan harta si mati.
Perkara penting
Tuntutan hibah dan wasiat akan diterangkan dalam topik Hibah dan Wasiat.
6. Perakuan pewarisan untuk pihak berkuasa lain
Apa berlaku
Jika dalam prosiding pentadbiran atau pembahagian harta pusaka seorang si mati orang Islam, mahkamah atau pihak berkuasa selain Mahkamah Syariah perlu menentukan orang yang berhak dan bahagian masing-masing, Mahkamah Syariah boleh, atas permohonan orang yang menuntut bahawa dia benefisiari atau wakilnya, memperakukan fakta yang didapatinya dan pendapatnya tentang orang yang berhak dan bahagian mereka (Akta 505 s. 50).
Apa saya perlu buat
Failkan permohonan di Mahkamah Syariah dan bawa perakuan itu kepada mahkamah atau pihak berkuasa yang mentadbir harta pusaka.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen seperti bagi permohonan perintah faraid, dan maklumat prosiding pentadbiran harta pusaka yang berkenaan.
Perkara penting
Permohonan ini dibuat selepas bayaran fi yang ditetapkan (Akta 505 s. 50).
7. Selepas perintah faraid dibuat
Apa berlaku
Perintah faraid menyatakan ahli waris dan bahagian masing-masing. Ia mempunyai kesan seperti perintah Mahkamah yang lain (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2007).
Apa saya perlu buat
Simpan salinan perintah yang dimeterai dan bawa kepada pihak berkuasa yang mentadbir atau membahagikan harta pusaka itu.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah faraid yang dimeterai.
Perkara penting
Panduan ini meliputi proses di Mahkamah Syariah sahaja; tatacara pentadbiran dan pembahagian harta pusaka dirujuk kepada pihak berkuasa berkenaan.
8. Rayuan
Apa berlaku
Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Rendah Syariah dibuat ke Mahkamah Tinggi Syariah, dan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah (Akta 585 s. 139(1)).
Apa saya perlu buat
Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Dapatkan nasihat segera kerana tempoh rayuan berjalan dari hari keputusan diumumkan.
Panduan Mahkamah Syariah: Hibah dan Wasiat
1. Apa itu hibah dan wasiat
Apa berlaku
Hibah (alang semasa hidup) ialah pemberian harta tanpa balasan oleh seseorang semasa hidupnya, dan berkuat kuasa semasa pemberi masih hidup. Wasiat ialah pesanan pemberian harta yang berkuat kuasa selepas pemberi wasiat meninggal dunia. Mahkamah Syariah berbidang kuasa atas kedua-duanya (Akta 505 s. 46(2)(b)(v) dan (vi)).
Apa saya perlu buat
Kenal pasti jenis pemberian, bila ia dibuat, siapa pemberi dan penerima, dan dokumen atau saksi yang membuktikannya. Kemudian pilih laluan yang berkaitan.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen hibah atau wasiat (jika ada), dokumen harta, dan maklumat saksi.
Perkara penting
Wilayah Persekutuan tiada akta khusus tentang hibah atau wasiat; Mahkamah memutuskan mengikut Hukum Syarak. Menurut Hukum Syarak, wasiat terhad kepada satu pertiga harta bersih si mati, dan wasiat kepada ahli waris hanya berkuat kuasa jika dipersetujui oleh ahli waris lain selepas kematian pemberi wasiat.
2. Langkah 1: Failkan tuntutan pengesahan wasiat
Apa berlaku
Tuntutan pengesahan wasiat dimulakan dengan saman dan pernyataan tuntutan (Akta 585 ss. 7 dan 8), kerana ia bukan prosiding yang dimulakan melalui permohonan. Senarai dokumen Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan menyatakan tuntutan ini didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah.
Apa saya perlu buat
Failkan di kaunter Mahkamah Syariah, sendiri atau melalui Peguam Syarie yang dilantik dengan wakalah. Sediakan pliding bertaip dalam Bahasa Melayu, tiga salinan, dan satu salinan tambahan bagi setiap defendan tambahan (Akta 585 s. 9). Ada kadar fi yang ditetapkan; rujuk Mahkamah Syariah untuk kadar semasa.
Apa saya perlu sediakan
Ikut 'Senarai Dokumen yang Diperlukan untuk Pendaftaran (Tuntutan Pengesahan Wasiat)': saman dan pernyataan tuntutan; salinan kad pengenalan plaintif dan defendan; surat akuan pengesahan pemastautinan daripada Imam kariah atau pegawai masjid jika alamat pada kad pengenalan di luar Wilayah Persekutuan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2019); salinan surat nikah, rujuk atau cerai jika plaintif suami atau isteri pemberi wasiat; salinan sijil kelahiran jika plaintif anak pemberi wasiat; salinan sijil kematian pemberi wasiat; salinan dokumen wasiat (jika ada); salinan dokumen harta yang diwasiatkan; dan borang pendaftaran.
Perkara penting
Bawa dokumen asal semasa pendaftaran dan perbicaraan. Pendaftaran tidak diproses jika dokumen tidak lengkap. Bagi tanah atau harta tak alih lain, carian rasmi atau persendirian geran hak milik yang terkini perlu dikemukakan semasa pendaftaran dan pada mana-mana peringkat sebelum penghakiman (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2023).
3. Langkah 2: Pihak-pihak, pembelaan dan perbicaraan
Apa berlaku
Dalam kes yang melibatkan tuntutan terhadap harta si mati, semua ahli waris yang berhak dan berkepentingan hendaklah dijadikan pihak (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2022). Saman diserahkan kepada setiap defendan. Defendan yang mempertikaikan tuntutan boleh menyerahkan pembelaan sebelum hari kehadiran, atau hadir dan mempertikaikannya; Mahkamah boleh memerintahkan pembelaan diserahkan dalam tempoh tertentu (Akta 585 s. 64).
Apa saya perlu buat
Kenal pasti semua ahli waris si mati dan namakan mereka sebagai defendan. Hadir pada tarikh sebutan dan perbicaraan, dan bawa saksi yang hadir semasa wasiat atau hibah dibuat.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen asal, senarai ahli waris dan alamat mereka, serta maklumat saksi.
Perkara penting
Tuntutan hibah dan wasiat tidak dirujuk ke Majlis Sulh; ia tidak termasuk dalam senarai kes Sulh (Arahan Amalan No. 1 Tahun 2010). Orang yang berkepentingan tetapi tidak dinamakan sebagai pihak boleh memohon untuk mencelah melalui permohonan yang disokong afidavit pada mana-mana peringkat (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2025; Akta 585 s. 19).
4. Pengesahan hibah selepas pemberi meninggal dunia
Apa berlaku
Jika pemberi hibah sudah meninggal dunia dan harta itu belum dipindah milik kepada penerima, penerima boleh menuntut pengesahan hibah di Mahkamah Syariah (Akta 505 s. 46(2)(b)(vi)). Mahkamah menilai sama ada hibah itu sah mengikut Hukum Syarak, termasuk pemberi, penerima, harta yang dihibahkan, lafaz pemberian dan penerimaan, serta penyerahan harta kepada penerima.
Apa saya perlu buat
Failkan saman dan pernyataan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah untuk didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah (Akta 585 ss. 7 dan 8). Namakan semua ahli waris si mati sebagai defendan (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2022).
Apa saya perlu sediakan
Dokumen seperti bagi pengesahan wasiat: kad pengenalan, dokumen hubungan dengan pemberi, sijil kematian pemberi, dokumen atau surat hibah (jika ada), dokumen harta, dan carian geran terkini bagi harta tak alih (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2023).
Perkara penting
Senarai dokumen bagi tuntutan hibah tidak disiarkan dalam senarai muat turun Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan; senarai bagi pengesahan wasiat boleh dijadikan panduan, dan semak senarai semak di kaunter pendaftaran. Hibah yang dibuat semasa marad-al-maut dinilai secara berbeza (lihat halaman marad-al-maut).
5. Menarik balik hibah
Apa berlaku
Pemberi hibah yang mahu menarik balik hibah boleh memfailkan tuntutan di Mahkamah Syariah (Akta 505 s. 46(2)(b)(vi)). Menurut Hukum Syarak, hibah yang telah sempurna dengan penyerahan harta pada asasnya tidak boleh ditarik balik. Pengecualiannya ialah hibah oleh bapa, atau usul lain seperti ibu, datuk dan nenek, kepada anak atau cucunya, dengan syarat harta itu masih dalam milikan dan kuasa penerima.
Apa saya perlu buat
Failkan saman dan pernyataan tuntutan di kaunter Mahkamah Syariah untuk didaftarkan di Mahkamah Tinggi Syariah (Akta 585 ss. 7 dan 8), dengan penerima hibah sebagai defendan.
Apa saya perlu sediakan
Kad pengenalan, dokumen hubungan dengan penerima, dokumen atau surat hibah, dokumen harta, dan carian geran terkini bagi harta tak alih (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2023).
Perkara penting
Mahkamah memutuskan sama ada hibah boleh ditarik balik berdasarkan fakta kes. Dapatkan nasihat Peguam Syarie sebelum memfailkan tuntutan.
6. Hibah atau wasiat semasa marad-al-maut
Apa berlaku
Marad-al-maut ialah sakit yang membawa kepada kematian. Akta 505 menyenaraikan alang semasa marad-al-maut bersama wasiat (Akta 505 s. 46(2)(b)(v)). Menurut Hukum Syarak, pemberian semasa marad-al-maut dinilai seperti wasiat: terhad kepada satu pertiga harta, dan pemberian kepada ahli waris memerlukan persetujuan ahli waris lain.
Apa saya perlu buat
Kumpulkan bukti tentang keadaan kesihatan pemberi ketika pemberian dibuat dan tarikh kematiannya. Failkan tuntutan seperti pengesahan wasiat.
Apa saya perlu sediakan
Rekod perubatan pemberi (jika ada), sijil kematian, dokumen pemberian, dan maklumat saksi.
Perkara penting
Sama ada sesuatu sakit itu marad-al-maut diputuskan oleh Mahkamah berdasarkan keterangan.
7. Harta sepencarian atas harta yang sama
Apa berlaku
Kes harta sepencarian hendaklah diselesaikan terlebih dahulu sebelum perbicaraan kes hibah, wasiat dan pusaka yang melibatkan harta yang sama dan pihak yang berkepentingan (Arahan Amalan No. 8 Tahun 2021).
Apa saya perlu buat
Jika pasangan pemberi menuntut harta sepencarian, selesaikan tuntutan itu dahulu. Lihat topik Harta Sepencarian di halaman utama.
Apa saya perlu sediakan
Dokumen harta dan maklumat tuntutan lain yang berkaitan.
Perkara penting
Selepas hibah dan wasiat diputuskan, baki harta pusaka dibahagikan mengikut faraid. Lihat topik Perintah Faraid di halaman utama.
8. Jika anda waris yang tidak bersetuju
Apa berlaku
Jika anda ahli waris, anda sepatutnya dinamakan sebagai defendan dalam tuntutan hibah atau wasiat terhadap harta si mati (Arahan Amalan No. 7 Tahun 2022). Anda boleh mempertikaikan tuntutan dengan menyerahkan pembelaan sebelum hari kehadiran, atau hadir dan mempertikaikannya (Akta 585 s. 64).
Apa saya perlu buat
Hadir pada tarikh yang dinyatakan dalam saman. Jika anda tidak dinamakan sebagai pihak, anda boleh memohon untuk mencelah melalui permohonan yang disokong afidavit (Arahan Amalan No. 5 Tahun 2025).
Apa saya perlu sediakan
Saman dan pernyataan tuntutan yang diterima, dokumen yang menyokong pendirian anda, dan maklumat saksi.
Perkara penting
Waris juga boleh memfailkan tuntutan sendiri di Mahkamah Syariah untuk mengisytiharkan hibah atau wasiat tidak sah. Dapatkan nasihat segera.
9. Selepas perintah dibuat
Apa berlaku
Mahkamah mengeluarkan perintah yang mengesahkan, menolak atau membatalkan hibah atau wasiat, atau membenarkan hibah ditarik balik.
Apa saya perlu buat
Dapatkan salinan perintah yang dimeterai dan bawa kepada pihak berkuasa atau institusi yang memegang harta itu.
Apa saya perlu sediakan
Salinan perintah yang dimeterai.
Perkara penting
Panduan ini meliputi proses di Mahkamah Syariah sahaja; tatacara pindah milik harta dirujuk kepada pihak berkuasa berkenaan.
10. Rayuan
Apa berlaku
Jika tidak berpuas hati dengan keputusan, rayuan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Syariah dibuat ke Mahkamah Rayuan Syariah (Akta 585 s. 139(1)).
Apa saya perlu buat
Notis rayuan mesti difailkan dalam 14 hari dari hari keputusan diumumkan (Akta 585 s. 139(4)).
Apa saya perlu sediakan
Salinan keputusan dan catatan tarikh keputusan diumumkan.
Perkara penting
Dapatkan nasihat segera kerana tempoh rayuan berjalan dari hari keputusan diumumkan.
Glosari
Definisi berikut ialah bahasa penerangan, bukan pengganti takrif statut. Asas: S01 bagi mastautin dan nafkah; S02 bagi istilah prosiding; S03 bagi keterangan; S08/S11 bagi interim; S09/S10 bagi wakalah semasa; S06 bagi Sulh.
- Plaintif
- Orang yang memulakan tuntutan melalui saman.
- Defendan
- Orang yang tuntutan dibuat terhadapnya.
- Pemohon dan responden
- Pihak yang membuat permohonan dan pihak yang menjawabnya.
- Saman
- Dokumen mahkamah untuk memulakan tuntutan dan memaklumkan pihak yang dituntut supaya hadir atau menjawab mengikut tatacara.
- Pernyataan tuntutan
- Dokumen yang menerangkan fakta, asas tuntutan dan perintah yang diminta.
- Penyampaian
- Proses menyerahkan dokumen kepada pihak berkaitan mengikut tatacara yang dibenarkan.
- Afidavit
- Pernyataan bertulis yang diangkat sumpah mengikut tatacara undang-undang.
- Ekshibit
- Dokumen atau bahan yang dikenal pasti untuk menyokong keterangan.
- Sulh
- Perbincangan penyelesaian pertikaian dengan bantuan Pegawai Sulh.
- Sebutan
- Sesi mahkamah untuk menyemak kedudukan kes dan memberi arahan yang berkaitan.
- Pembelaan
- Jawapan defendan terhadap tuntutan, termasuk fakta yang diakui atau dipertikaikan.
- Wakalah
- Pelantikan Peguam Syarie untuk mewakili pihak dalam prosiding, mengikut tatacara yang ditetapkan.
- Perintah interim
- Perintah sementara yang berkuat kuasa menurut terma dan undang-undang berkaitan sementara perkara utama diputuskan.
- Penghakiman persetujuan
- Keputusan yang direkodkan mahkamah berdasarkan persetujuan pihak-pihak.
- Perintah mahkamah
- Arahan atau ketetapan mahkamah yang perlu dipatuhi menurut terma dan undang-undang.
- Penguatkuasaan
- Proses undang-undang untuk mendapatkan pematuhan atau pelaksanaan perintah.
- Tunggakan
- Bayaran yang sudah sepatutnya dibayar tetapi masih belum dibayar, berdasarkan kewajipan yang boleh dikuatkuasakan.
- Mastautin
- Tinggal secara tetap atau pada kebiasaannya di sesuatu kawasan; penerapannya perlu disemak berdasarkan fakta.
- Sumpah istizhar
- Sumpah yang diperintahkan mahkamah untuk mengesahkan tuntutan dalam keadaan undang-undang tertentu, termasuk pendengaran tanpa pihak lawan.
- Penjaga ad litem
- Wakil dalam prosiding bagi seseorang yang tidak berkeupayaan dari segi tatacara; kedudukannya perlu ditentukan mengikut undang-undang.
- Permohonan
- Cara memulakan prosiding tertentu melalui notis permohonan yang disokong afidavit. Dalam kes nafkah anak, permohonan digunakan untuk nafkah interim, bukan untuk tuntutan utama.
- Sepina
- Perintah mahkamah yang memanggil seseorang hadir sebagai saksi atau mengemukakan dokumen.
- Perintah bersih
- Salinan rasmi perintah atau penghakiman mahkamah yang telah dimeterai.
