Peguam Hadhanah & Jagaan Anak
Undang-undang meletakkan ibu sebagai orang yang paling berhak menjaga anak yang masih kecil, sama ada semasa perkahwinan atau selepas bercerai. Jika hak itu dipertikaikan, Mahkamah Syariah akan memutuskan berdasarkan kebajikan anak.
- Peguam Syarie bertauliah di Wilayah Persekutuan, Selangor, Negeri Sembilan dan Melaka
- Konsultasi sulit, bersemuka atau dalam talian
Adakah ini situasi anda?
Pertikaian hak jagaan sering timbul ketika emosi sedang memuncak. Mengetahui kedudukan undang-undang lebih awal membantu anda bertindak dengan tenang. Tuntutan hadhanah mungkin sesuai jika:
- Anda sedang atau telah bercerai dan ingin memastikan anak-anak kekal bersama anda.
- Bekas suami mengambil anak dan enggan memulangkannya.
- Bekas suami memfailkan tuntutan hak jagaan terhadap anda.
- Anda diugut bahawa hak jagaan akan hilang kerana berkahwin semula, bekerja atau berpindah.
- Anak sudah mencapai umur 7 atau 9 tahun dan bapanya menuntut hak jagaan.
- Anda bimbang anak dibawa ke luar negara tanpa persetujuan anda.
- Anda perlukan perintah yang jelas tentang lawatan dan masa anak bersama bapanya.
Setiap kes bergantung pada fakta dan kebajikan anak. Penilaian awal membantu anda mengetahui kedudukan anda sebelum sebarang tindakan difailkan.
Hak hadhanah di sisi undang-undang
Hadhanah ialah hak memelihara, menjaga dan mendidik anak yang masih kecil. Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303) mengaturnya dalam seksyen 81 hingga 87.
| Perkara | Kedudukan undang-undang |
|---|---|
| Ibu paling berhaks.81(1) | Tertakluk kepada kelayakan, ibu ialah orang yang paling berhak menjaga anak kecilnya, semasa perkahwinan dan selepas perkahwinan dibubarkan. |
| Jika ibu hilang kelayakans.81(2) | Hak berpindah mengikut susunan: nenek sebelah ibu, bapa, nenek sebelah bapa, adik-beradik perempuan, anak saudara perempuan, ibu saudara, dan seterusnya, dengan syarat kebajikan anak tidak terjejas. |
| Kebajikan anak paling utamas.86(2) | Pertimbangan utama ialah kebajikan anak. Mahkamah juga mengambil kira kehendak ibu bapa, dan kehendak anak jika dia sudah boleh memberi pendapat sendiri. |
| Anak kecil bersama ibus.86(3) | Terdapat anggapan boleh dipatahkan bahawa anak yang masih kecil lebih baik bersama ibunya. Mahkamah juga mengambil kira keburukan mengganggu kehidupan anak dengan menukar jagaan. |
| Setiap anak dinilai berasingans.86(4) | Adik-beradik tidak semestinya diletakkan di bawah jagaan orang yang sama. |
| Perintah interims.86(5) | Mahkamah boleh membuat perintah jagaan sementara yang berkuat kuasa serta-merta sehingga perintah muktamad dibuat. |
| Syarat dalam perintahs.87 | Perintah boleh mengandungi syarat, termasuk hak lawatan bapa dan larangan membawa anak keluar dari Malaysia. |
| Bapa sebagai walis.88 | Walaupun hak jagaan diberi kepada ibu, bapa kekal sebagai wali (penjaga) diri dan harta anak. |
Negeri lain
Selangor, Negeri Sembilan dan Melaka mempunyai peruntukan yang sama dalam enakmen undang-undang keluarga Islam masing-masing. Nombor seksyennya satu angka selepas Akta 303: orang yang berhak menjaga anak seksyen 82, syarat kelayakan seksyen 83, hilang hak seksyen 84, dan kuasa serta syarat perintah seksyen 87 hingga 88.
Bilakah ibu boleh hilang hak hadhanah?
Hak ibu bukan mutlak. Ia bergantung pada kelayakan (s.82) dan boleh hilang dalam keadaan tertentu (s.83). Namun banyak ugutan yang biasa didengar sebenarnya tidak tepat.
Syarat kelayakan pengasuh: beragama Islam; sempurna akal; berumur yang sesuai untuk memberi jagaan dan kasih sayang; berkelakuan baik dari sudut akhlak Islam; dan tinggal di tempat yang tidak mendedahkan anak kepada bahaya moral atau fizikal.
| Keadaan (s.83) | Apa yang diperuntukkan |
|---|---|
| Ibu berkahwin semula | Hak hilang hanya jika suami baharu bukan mahram kepada anak dan jagaan itu menjejaskan kebajikan anak. Jika perkahwinan baharu itu bubar, hak ibu kembali. |
| Berpindah tempat tinggal | Hak boleh hilang jika perpindahan bertujuan menghalang bapa menyelia anak. Ibu yang diceraikan boleh membawa anak ke tempat kelahirannya. |
| Kelakuan tidak bermoral | Hak hilang jika ibu berkelakuan tidak bermoral secara keterlaluan dan terbuka. |
| Murtad | Hak hilang jika ibu keluar daripada Islam. |
| Mengabaikan atau menganiaya anak | Hak hilang jika ibu mengabaikan anak atau berlaku kejam kepadanya. |
Mitos yang sering digunakan untuk menakutkan ibu
- "Ibu yang bekerja akan hilang hak jagaan."Bekerja bukan alasan hilang hak dalam s.83. Yang dinilai ialah susunan penjagaan anak dan kebajikannya.
- "Ibu yang berkahwin lain terus hilang hak."Tidak secara automatik. Mahkamah menilai kesannya kepada kebajikan anak.
- "Anak yang tinggal dengan bapa sekarang akan kekal dengan bapa."Keadaan semasa diambil kira, tetapi perintah mahkamah yang menentukan hak jagaan.
- "Tuduhan akhlak sudah cukup untuk menggugurkan hak ibu."Tuduhan mesti dibuktikan dengan keterangan. Dakwaan kosong tidak diterima mahkamah.
Umur anak, mumaiyiz dan pilihan anak
Ramai ibu risau hak jagaan akan tamat apabila anak mencapai umur tertentu. Kedudukan sebenar lebih fleksibel.
| Peringkat | Kedudukan undang-undang (s.84) |
|---|---|
| Anak lelaki bawah 7 tahun, anak perempuan bawah 9 tahun | Hak jagaan ibu berterusan, tertakluk kepada kelayakan. |
| Lanjutan atas permohonan ibu | Mahkamah boleh membenarkan ibu mengekalkan jagaan sehingga anak lelaki berumur 9 tahun dan anak perempuan berumur 11 tahun. |
| Selepas tempoh itu | Hak jagaan beralih kepada bapa. Namun jika anak sudah mumaiyiz, dia boleh memilih untuk tinggal dengan ibu atau bapa, melainkan mahkamah memerintahkan sebaliknya. |
Bagaimana pilihan anak dinilai: Hakim lazimnya memanggil anak ke kamar hakim dan bertanya terus kepadanya, tanpa kehadiran ibu atau bapa, supaya anak dapat menyatakan pilihannya tanpa tekanan. Pandangan anak diambil kira, tetapi keputusan akhir tetap berpandukan kebajikannya.
Proses tuntutan hak hadhanah
Susunan di bawah ialah gambaran umum. Perjalanan setiap kes bergantung pada fakta dan jadual mahkamah.
- Konsultasi dan penilaian awalPeguam menilai kedudukan anda, susunan penjagaan anak sekarang dan isu yang mungkin dibangkitkan oleh pihak bapa.
- Pengumpulan buktiMaklumat tentang rutin, persekolahan, kesihatan dan penjaga harian anak disusun.
- Penyediaan dan pemfailanSaman dan penyata tuntutan disediakan, kemudian difailkan di Mahkamah Tinggi Syariah. Tuntutan nafkah anak boleh difailkan bersama.
- Hak jagaan interim (jika perlu)Jika anak diambil tanpa persetujuan atau keadaan mendesak, peguam boleh memohon perintah jagaan sementara yang berkuat kuasa serta-merta (s.86(5)).
- SulhKes dirujuk ke majlis sulh untuk mencapai persetujuan tentang hak jagaan, lawatan dan nafkah. Persetujuan direkodkan sebagai perintah mahkamah.
- PerbicaraanJika tiada persetujuan, kes dibicarakan. Hakim boleh memanggil anak ke kamar untuk mendengar pandangannya.
- Perintah hadhanahMahkamah memutuskan siapa yang diberi hak jagaan, serta syarat seperti jadual lawatan dan larangan membawa anak ke luar negara.
Anggaran tempoh
| Keadaan kes | Anggaran kasar |
|---|---|
| Persetujuan dicapai di peringkat sulh | 1 hingga 2 bulan |
| Kes dibicarakan | 6 hingga 12 bulan atau lebih |
| Hak jagaan interim | Beberapa hari hingga beberapa minggu |
Ini anggaran sahaja. Peguam akan memberi anggaran yang lebih tepat selepas menilai kes anda.
Dokumen dan bukti yang perlu disediakan
Mahkamah menilai kebajikan anak. Bukti yang paling berguna menunjukkan siapa yang benar-benar menjaga anak dari hari ke hari, dan persekitaran yang anda sediakan.
Dokumen asas
- Kad pengenalan anda
- Sijil nikah, dan sijil cerai jika sudah bercerai
- Sijil kelahiran setiap anak
- Alamat terkini bekas suami
Saksi
Ahli keluarga, jiran, guru atau pengasuh yang mengetahui penjagaan harian anak boleh memberi keterangan.
Bukti kebajikan anak
| Penjagaan harian | Siapa menghantar ke sekolah, menyediakan makan, menjaga ketika sakit; pengasuh atau taska |
| Persekolahan | Rekod sekolah dan kehadiran, laporan kemajuan |
| Kesihatan | Kad kesihatan, rekod klinik, keperluan khas anak |
| Tempat tinggal | Butiran rumah, jarak ke sekolah dan keluarga yang membantu |
| Susunan kerja anda | Waktu kerja dan siapa yang menjaga anak ketika anda bekerja |
| Kebimbangan tentang pihak lain | Laporan polis, laporan perubatan, mesej berbentuk ugutan, jika berkaitan |
Jangan libatkan anak dalam pertikaian, jangan halang anak berhubung dengan bapanya tanpa sebab yang munasabah, dan simpan rekod lawatan. Kelakuan setiap pihak semasa kes berjalan turut diambil kira oleh mahkamah.
Selepas perintah hadhanah dikeluarkan
| Keadaan | Tindakan yang boleh diambil |
|---|---|
| Bapa ingin berjumpa anak | Perintah lazimnya menetapkan hak lawatan bapa, termasuk hari, masa, tempat, hari raya dan cuti sekolah (s.87(2)(c)–(d)). Jadual yang jelas mengurangkan pertikaian. |
| Bimbang anak dibawa ke luar negara | Mahkamah boleh mengeluarkan injunksi melarang pihak lain membawa anak keluar dari Malaysia. Ingkar injunksi itu boleh dihukum sebagai penghinaan mahkamah (s.105). |
| Keadaan berubah | Perintah boleh diubah atau dibatalkan jika berlaku perubahan material dalam keadaan, atau perintah dibuat atas salah nyata atau kesilapan fakta (s.75). Perjanjian hak jagaan juga boleh diubah demi kebajikan anak (s.76). |
| Bekas suami enggan memulangkan anak | Perintah boleh dikuatkuasakan melalui perintah pengkomitan (penjara), dengan kebenaran Mahkamah Tinggi Syariah terlebih dahulu. Mahkamah akan mendengar sebab keingkaran sebelum membuat keputusan. |
| Anak menghampiri umur 7 atau 9 tahun | Pertimbangkan permohonan lanjutan di bawah s.84(1) sebelum isu dibangkitkan oleh pihak bapa. |
Perintah hadhanah hanya berkesan jika dipatuhi oleh kedua-dua pihak. Patuhi jadual lawatan yang ditetapkan dan simpan rekod apabila pihak lain tidak mematuhinya.
Bagaimana Mahkamah Syariah memutuskan hak hadhanah
Keputusan mahkamah di bawah menunjukkan bagaimana hak hadhanah dinilai dalam amalan. Setiap kes bergantung pada faktanya sendiri; kes-kes ini tidak menjamin keputusan yang sama bagi kes lain.
Kebajikan anak menjadi ukuran utama; bapa tetap diberi lawatan
Nordaliya Shamsudin lwn. Ahmad Nasri Shaharudin [2010] 1 CLJ (SYA) 266, Mahkamah Tinggi Syariah Kuala Lumpur (2007)
- Fakta
- Ibu menuntut hak jagaan kekal anak perempuan berumur 10 tahun. Bapa tidak bertemu anak selama tujuh tahun, dan anak enggan berjumpa dengannya.
- Keputusan
- Hakim menemu bual anak itu sendiri dan mendapatinya seorang anak yang baik dan terdidik. Hak jagaan kekal diberi kepada ibu, dan bapa diberi hak lawatan setiap hari Ahad. Mahkamah menegur kedua-dua ibu bapa kerana anak tidak mengenali bapanya.
- Maksudnya
- Penjagaan yang baik diiktiraf mahkamah. Namun ibu juga perlu memupuk hubungan anak dengan bapanya.
Anak yang sudah mumaiyiz: ibu kekal diutamakan jika layak
Faridah Hanim Omar lwn. Abd Latiff Ashaari [2007] 1 CLJ (SYA) 433, Mahkamah Tinggi Syariah Pulau Pinang (2005)
- Fakta
- Ibu menuntut hak jagaan tiga anak berumur 12, 14 dan 19 tahun selepas bercerai.
- Keputusan
- Walaupun anak yang mumaiyiz berhak memilih, hak asal tetap pada ibu selagi dia memenuhi syarat kelayakan. Tiada bukti yang menggugurkan kelayakannya, jadi hak jagaan diberi kepada ibu. Bapa diberi lawatan seminggu setiap bulan dan separuh cuti sekolah.
- Maksudnya
- Umur anak bukan penamat automatik hak ibu. Pihak yang mahu menggugurkan hak ibu perlu membuktikannya.
Risiko anak dibawa ke luar negara: perintah interim segera
Radziah Ibrahim lwn. Peter Rudolph Gottschalk [2009] 1 CLJ (SYA) 465, Mahkamah Tinggi Syariah Seremban (2007)
- Fakta
- Suami warganegara asing pernah mengugut untuk membawa anak perempuan mereka ke negara asalnya. Anak terpaksa tidak ke sekolah kerana bimbang dilarikan.
- Keputusan
- Mahkamah membenarkan permohonan ex parte: hak jagaan sementara kepada ibu, larangan mengganggu ibu dan anak, dan larangan membawa anak keluar dari Semenanjung Malaysia, dengan kerjasama polis dan imigresen.
- Maksudnya
- Jika ada ugutan nyata, bertindak segera. Mahkamah boleh campur tangan sebelum kes induk dibicarakan.
Dakwaan terhadap ibu mesti dibuktikan
Fazeya Hassn Ahmed Moustafa lwn. Suzeiri A Samad [2008] 1 CLJ (SYA) 371, Mahkamah Tinggi Syariah Melaka (2006)
- Fakta
- Bapa mendakwa ibu berakhlak buruk dan cuai kerana meninggalkan anak-anak ke luar negara ketika mereka menghadapi peperiksaan.
- Keputusan
- Dakwaan akhlak buruk ditolak kerana tidak dibuktikan. Namun dakwaan cuai meninggalkan anak disokong dua saksi, lalu hak jagaan diberi kepada bapa. Ibu diberi hak lawatan dan boleh memohon semula jika keadaan berubah.
- Maksudnya
- Tuduhan kosong tidak menggugurkan hak ibu. Tetapi mengabaikan anak boleh.
Anak tidak sah taraf: hak jagaan semata-mata pada ibu
Ervin Ahbabovic lwn. Amalyna Evelyn Abdullah [2013] 1 CLJ (SYA) 101, Mahkamah Rayuan Syariah Wilayah Persekutuan (2011)
- Fakta
- Anak-anak dilahirkan kurang enam bulan qamariah selepas pernikahan. Bapa biologi menuntut hak jagaan.
- Keputusan
- Anak-anak itu tidak boleh dinasabkan kepada bapa biologi, dan dia tiada locus standi menuntut hak jagaan. Hak jagaan kekal pada ibu (s.85 Akta 303).
- Maksudnya
- Status nasab anak perlu diputuskan terlebih dahulu kerana ia menentukan siapa yang berhak.
Penguatkuasaan: mahkamah mendengar sebab keingkaran
Norazura Mohd Radzi lwn. Nazri Kamal [2013] 1 CLJ (SYA) 46, Mahkamah Rayuan Syariah Negeri Sembilan (2011)
- Fakta
- Ibu dipenjara tiga hari kerana tidak menyerahkan anak kedua mengikut perintah hadhanah. Dia berbuat demikian kerana bapa terlebih dahulu enggan menyerahkan anak pertama.
- Keputusan
- Hukuman penjara dibatalkan. Pengkomitan hanya dibuat dengan kebenaran mahkamah, dan hakim wajib menimbang sebab keingkaran, termasuk keingkaran pihak lain terlebih dahulu.
- Maksudnya
- Perintah hadhanah boleh dikuatkuasakan hingga penjara, tetapi pihak yang memohon juga perlu mematuhinya.
Bagaimana kami membantu
Kes hak jagaan melibatkan perkara yang paling dekat di hati anda. Kami membantu anda menyusun bukti dengan tenang, memberi tumpuan kepada kebajikan anak, dan menerangkan setiap peringkat dengan jelas.
- Menilai kedudukan anda dan isu yang mungkin dibangkitkan oleh pihak bapa
- Memohon hak jagaan interim jika anak diambil atau keadaan mendesak
- Menyusun bukti penjagaan harian dan kebajikan anak
- Merundingkan jadual lawatan yang jelas dan munasabah di majlis sulh
- Memohon injunksi larangan membawa anak ke luar negara jika perlu
- Memfailkan tuntutan nafkah anak bersama tuntutan hadhanah
Khidmat Penuh
Peguam menguruskan kes dari penilaian awal hingga perintah, termasuk mewakili anda di mahkamah.
Penyediaan Pliding
Anda menguruskan kes sendiri tetapi perlukan saman, penyata tuntutan dan afidavit disediakan dengan betul.
Penyediaan Hujahan
Anda hadir sendiri ke mahkamah tetapi perlukan hujahan bertulis yang tersusun.
Skop kerja dan anggaran kos diterangkan semasa konsultasi awal, sebelum anda membuat keputusan untuk melantik peguam. Lihat juga profil dan tauliah peguam serta semua khidmat guaman.
Soalan lazim tentang hak hadhanah
Siapakah yang lebih berhak menjaga anak selepas bercerai?
Ibu ialah orang yang paling berhak menjaga anak yang masih kecil, tertakluk kepada kelayakannya (s.81 Akta 303). Namun keputusan akhir berpandukan kebajikan anak.
Adakah saya hilang hak jagaan jika berkahwin semula?
Tidak secara automatik. Hak ibu hanya hilang jika suami baharunya bukan mahram kepada anak dan jagaan itu menjejaskan kebajikan anak. Jika perkahwinan baharu itu bubar, hak ibu kembali (s.83(a)).
Saya bekerja sepenuh masa. Adakah ini menjejaskan hak saya?
Bekerja bukan alasan hilang hak jagaan. Mahkamah menilai susunan penjagaan anak ketika anda bekerja dan kebajikannya secara keseluruhan.
Apa berlaku apabila anak berumur 7 atau 9 tahun?
Mahkamah boleh melanjutkan hak jagaan ibu sehingga anak lelaki berumur 9 tahun dan anak perempuan 11 tahun. Selepas itu, anak yang sudah mumaiyiz boleh memilih untuk tinggal dengan ibu atau bapa, melainkan mahkamah memerintahkan sebaliknya (s.84).
Adakah anak saya perlu memberi keterangan di mahkamah?
Anak tidak memberi keterangan seperti saksi biasa. Hakim lazimnya memanggil anak ke kamar hakim dan bertanya terus kepadanya, tanpa kehadiran ibu atau bapa, supaya dia dapat menyatakan pandangannya dengan selesa.
Bekas suami mengambil anak dan enggan memulangkannya. Apa boleh dibuat?
Peguam boleh memohon perintah hak jagaan interim yang berkuat kuasa serta-merta (s.86(5)). Jika perintah sudah ada, perintah itu boleh dikuatkuasakan, termasuk melalui perintah pengkomitan.
Bolehkah bapa membawa anak ke luar negara tanpa izin saya?
Mahkamah boleh mengeluarkan injunksi melarangnya, sama ada semasa prosiding berjalan atau selepas perintah hak jagaan dibuat. Ingkar injunksi itu boleh dihukum sebagai penghinaan mahkamah (s.105).
Adakah bapa masih boleh berjumpa anak jika saya mendapat hak jagaan?
Lazimnya ya. Perintah mahkamah biasanya menetapkan jadual lawatan yang munasabah, kerana hubungan anak dengan kedua-dua ibu bapa diambil kira demi kebajikannya.
Jika saya mendapat hak jagaan, adakah bapa masih perlu memberi nafkah?
Ya. Kewajipan nafkah anak kekal pada bapa, walaupun anak berada dalam jagaan ibu (s.72). Tuntutan nafkah boleh difailkan bersama.
Berapa lama proses tuntutan hak jagaan?
Secara kasar, 1 hingga 2 bulan jika persetujuan dicapai di peringkat sulh, dan 6 hingga 12 bulan atau lebih jika kes dibicarakan.
Kes saya di Selangor. Adakah firma boleh membantu?
Boleh. Peguam firma bertauliah beramal di Wilayah Persekutuan, Selangor, Negeri Sembilan dan Melaka. Konsultasi boleh dibuat secara bersemuka atau dalam talian.
Mulakan dengan penilaian awal kes anda
Kongsikan ringkasan situasi anda secara sulit. Kami akan terangkan kedudukan hak jagaan anda, bukti yang diperlukan dan langkah seterusnya.
Bacaan berkaitan
Maklumat di halaman ini ialah maklumat undang-undang umum dan bukan nasihat guaman. Kedudukan undang-undang dan prosedur mungkin berbeza mengikut negeri dan fakta kes. Hak jagaan anak ditentukan oleh mahkamah berdasarkan kebajikan anak dan fakta setiap kes, dan tiada keputusan yang boleh dijamin. Hubungan peguam dan klien hanya wujud selepas lantikan rasmi.